Arama

Selçuklu’nun şehir planlamacısı: Seyyid Harun Veli

Selçuklu şehirleri özellikle Anadolu'da kurulan yerleşmelerin ilk yapısının şekillendiği çekirdek mekanlardır. Dervişlerin planlamasında büyük katkı sunduğu şehir öbekleri, cami ve medrese yapıları etrafında karakteristik formunu kazanmıştır. Kendi adıyla anılan Seydişehir'in ve diğer pek çoğunun kurucusu olan Seyyid Harun Veli, Selçuklu'da şehir planlamasında öne çıkan şahsiyetlerin başında gelir.

➤ Anadolu'dan önce Türkistan ve İran coğrafyasında beliren Selçuklu Devleti ilk şehirlerini bu bölgede kurar. Horasan, Merv, Nişabur, Cend, Bağdat, İsfahan ve Rey Selçuklu şehir planlamasını gözlemleme imkanı yakaladığımız ilk şehir ve bölgelerdir.

➤ İslam aleminde büyük etkiler uyandıran şehircilik ve imar anlayışı, Beylikler ve Anadolu Selçuklu Devleti ile birlikte Anadolu'nun eşsiz coğrafyasına taşınır.

📌 Bilgi Notu:

Büyük Selçuklular hakimiyet altına aldıkları imar yapılarla uyumlu bir mimari yakalamalarına rağmen kendilerine has Oğuz mimarisinden vazgeçmezler.

İslam mimarisi nedir?

➤ Genellikle cami, medrese gibi yapıların çevresinde gelişen Selçuklu şehirleri toplumun önde gelen bilge şahsiyetleri ve önderleri tarafından planlanır. Peygamber Efendimiz'in (SAV) Mescid-i Nebevi ve Ashab-ı Suffe etrafında Yesrib'i Medine'ye çevirmesi örneği temel dayanak olur.

Organik dokusu, birbirine saygılı ve ahenkli şehir öbeklerini tasarlayan dervişlerin isimleri ne yazık ki tarihi kayıtlarda geçmez. Anadolu'daki pek çok şehrin ve özellikle Seydişehir'in planlamacısı olan Seyyid Harun Veli Selçuklu'da bilinen tek şehir planlamacısıdır.

İslam beldelerinde şehir planlaması nasıl yapılırdı?

Seyyid Harun Veli kimdir?

➤ Selçuklu'nun kadim bölgesi Horasan'da 13. yüzyılda doğan Seyyid Harun Veli, Türk İslam düşüncesinin hakim olduğu bir dönemde seyyid bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelir.

➤ Kendinden önce amcasının Horasan'da emirlik yapması, kendisinin de seyyid olmasının da etkisiyle Seyyid Harun, yaşadığı şehrin emiri olur.

İstanbul'da tarih katliamı: Prost'un imar planı

➤ Horasan gibi büyük ve teşkilatlı bir bölgenin emirliğini üstlenen Harun Veli, kentin her bir parçasını inceleme, araştırma ve çözümleme imkanı yakalar.

Harun Veli, emirliği esnasında Horasan'ın idaresini yürütmede muvaffak olur ve şehirlerin planlamasında, düzeninde ve denetlemesinde önemli bir tecrübe kazanır.

Horasan'ın incileri

➤ Büyük Selçuklu'nun yıkılması, Anadolu'da beyliklerin ve Anadolu Selçuklu Devleti'nin kurulması sürecinde yanındaki dervişleri ile birlikte Seyyid Harun Veli 13. yüzyılda batıya doğru göç eder.

➤ İlmi birikimi, manevî ve siyasi önderliği ile Türk topluluklarına rehberlik eden Harun Veli bölgede şehir teşkilatlanması, planlaması ve yönetilmesinde bizzat yetkili kişilerden olur. İpek Yolu'nun geçiş güzergahındaki şehirlerin müstahkem hale getirilmesinde yoğun çaba sarfeder.

📌 Bilgi Notu:

Harun Veli yeni şehirlerin kurulmasında, şehirlerin etrafına surlar, kaleler inşa edilerek Anadolu'nun imar ve ihya edilmesinde bizzat vazifeler üstlenir. Sayısız eserler inşa ettirerek Anadolu'yu bir ticaret ve cazibe merkezi haline getirir.

Büyük Selçuklu Devleti nasıl kuruldu?

2024 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN