Arama

İslam uygarlığında zaman hesaplamalarını sağlayan usturlaplar

İnsanoğlu, asırlar boyunca göklerde bulunan düzenin yapısını çözmeye çalışmak ve zaman kavramını bir sistem üzerinde görebilmek amacıyla sayısız girişimde bulundu. İslam'ın doğuşundan itibaren her gün beş vakit ezanın okunması, Müslümanlar için vakit kavramının önemini daha da arttırdı. Günden güne farklılık gösteren namaz saatleri astronomik yoldan belirlendiğinden bu saatlerin tam olarak bilinmesi daima önem taşıdı. Modern teknolojinin olmadığı dönemlerde Müslümanlar, bu iş için usturlap adı verilen son derece yüksek hassasiyete sahip bir alet geliştirdiler.

  • 1
  • 14
USTURLAP NEDİR, NE İÇİN KULLANILIRDI?
USTURLAP NEDİR, NE İÇİN KULLANILIRDI?

Usturlap, Amerikalı astrofizikçi Dr. Williams tarafından "dijital bilgisayarların icadından önceki en önemli astronomik hesaplama cihazı ve teleskopun icadından önceki en önemli astronomik gözlem cihazı" olarak tanımlanır.

Usturlabın en eski kökenleri bilinmemektedir. İskenderiyeli Theon'un MS 4'üncü yüzyılda usturlap hakkında yazdığı bilinir; Yunanlıların bu konudaki bilinen en eski eseri 6'ncı yüzyıla aittir.

  • 2
  • 14
NAMAZ VAKİTLERİNİ VE KIBLEYİ BELİRLEDİLER
NAMAZ VAKİTLERİNİ VE KIBLEYİ BELİRLEDİLER

Usturlap kelimesinin kökeni, Yunanca bir kelimenin Arapçaya geçmesi sonucunda ortaya çıktığı söylenen asturlab kelimesidir.

Kökenleri her ne olursa olsun bu alet, namaz vakitlerini ve kıbleyi belirleyebilmek isteyen Müslüman astronomlar tarafından geliştirilerek kullanım alanı genişletilmiştir. İslam dünyasında usturlap, 1800'lü yıllara kadar popülaritesini korumuştur.

  • 3
  • 14
GÜNÜMÜZE ULAŞAN EN ESKİ USTURLAP
GÜNÜMÜZE ULAŞAN EN ESKİ USTURLAP

En eskileri Maşallah Ali bin İsa ve Hârizmî tarafından 9'uncu yüzyılın başlarında olmak üzere usturlap üzerine yeni eserler kaleme alındı; ancak Müslümanlar tarafından yapılarak günümüze ulaşan en eski alet 10'uncu yüzyılın ortalarına ait olup Ali bin İsa'nın çırağı tarafından Bağdat'ta yapılmıştı.

İspanya'da 8'inci yüzyıldan itibaren başlayan Müslüman varlığı sayesinde usturlap dâhil olmak üzere Müslümanlara ait bilgiler Batı Avrupa'ya akmaya başladı.

İslam uygarlığında rasathaneler

  • 4
  • 14
GÖK KÜRESİNİN EKVATOR DÜZLEMİNE YANSITILDIĞI USTURLAP
GÖK KÜRESİNİN EKVATOR DÜZLEMİNE YANSITILDIĞI USTURLAP

Dolayısıyla günümüze ulaşan en eski Hristiyan ya da Batılı usturlabı 13'üncü yüzyıl ve sonrasına aittir.

Çok farklı tiplerde usturlaplar yapılmış olup bunlardan en popüleri gök küresinin ekvator düzlemine yansıtıldığı planisferik usturlaptır.

  • 5
  • 14
USTURLAP GÖKYÜZÜNÜN İKİ BOYUTLU MODELİYDİ
USTURLAP GÖKYÜZÜNÜN İKİ BOYUTLU MODELİYDİ

Usturlaplar gökyüzünün iki boyutlu birer modeliydi, yani gökyüzünün belirli bir zamanda belirli bir yerde nasıl göründüğünü gösteriyordu.

Bunun için, gökyüzünün görünümü usturlabın yüzeyine çizilir ve gökyüzündeki konumların kolay bulunabilmesi için işaretlenirdi. Bazı usturlaplar portatif ve avuca sığacak kadar küçükken, bazılarının çapı birkaç metreyi bulabiliyordu.

Müslüman alimlerin icat ettiği astronomi aletleri

2020 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN