Arama

Bir medeniyetin kökü olarak Türk evi

İslamiyet sonrası 12. yüzyılda Anadolu'ya gelen ve yerleşik düzene geçen Türkler önceleri mevcut olan eski evleri kullandılar. Fethedilen kentlerde kentlerin eteklerine, surların dışına yerleştirilen göçerler kendilerine özgü şehirler oluşturdular. Taş ve kerpiçten çok ahşap malzeme kullanmaya yatkın olan göçer Türklerin çadırdan eve geçiş süreci yaklaşık 400 yıl sürdü. Peki, hem Osmanlı toplumunu oluşturan ve bir medeniyeti taşıyıp bugüne getiren Türk evi nedir, özellikleri ve dinamikleri nelerdir?

  • 3
  • 17
Türk evinin kökeni
Türk evinin kökeni

Anadolu-Türk evi;

🔸 Türkler gelmeden önce Anadolu'da mevcut olan konut kültürünün,

🔸 Anadolu'nun coğrafi verilerinin,

🔸 Türklerin göçebe/çadır kültürünün,

🔸 Türklerin kabul ettikleri İslam kültürünün bir bileşimidir.

Müslüman coğrafyalardan dünyaya yayılan İslam mimarisi

  • 4
  • 17
Çadır kültürü
Çadır kültürü

🔸 Çadır kültürü, Türklerin göçebelik dönemine dayanır. Türklerin Anadolu'ya gelip yerleşmeden önceki yaşama biçimi, yerleşmeye uygun olmayan Orta Asya topraklarında göçebe düzendeydi.

🔸 Sürekli olarak yer değiştirmeyi gerektiren bu düzende yer kavramı/vatan duygusu topraktan sayesinde çözülür. Sınırlayıcı bir yaşam çevresi, yapay olarak yaratılan bir iç düzen oluşturulan çadırlar, ailelerin yaşama birimleriydi.

Bilgi Notu: Ailelerin yaşam birimlerine "ev, iv, ûy, oyak, gerge, çerge, çadır, çetir, yurt" denirdi.

Kiev, Hazar Türkleri'nin kurduğu bir şehirdir

  • 5
  • 17
Çadırların yapısı
Çadırların yapısı

🔸 Çadırlarda kendine has bir üslubu vardır.

🔸 Çadırların içinde ortada ateş yeri ya da korluk denilen bir ocak bulunur.

🔸 Çadır girişinin tam karşısında "yük" olarak adlandırılan sandık, hurç, bohça ve heybelerin dizildiği alan "tör" olarak anılır.

🔸 Çadır girişinin sağında ise at derisinden yapılmış tulumların konduğu "saba/kiler" yer alır. Bu bölüm, hasırdan örülmüş nakışlı bir paravanla çevrilidir.

🔸 Kilerin yanına da çadır sahibinin kereveti/yatağı yerleştirilir. Tek çadırlı ailelerde erkek evladın ve gelinin yatağı solda yer alır.

🔸 Sağdaki yatağın yanında değerli araç ve gerecin asılması için demir bir kazık olur.

🔸 Ayrıca her çadırda tahta, kap, kaçak ve tekneler, deri tulum ve su kapları, halı ve dokuma tezgâhları bulunur.

İslam uygarlığı ile mükemmel forma ulaşan kubbe mimarisi

  • 6
  • 17
Çadırın odaya dönüşümü
Çadırın odaya dönüşümü

🔸 Çadır formu, Türk evinin ana unsuru olan "oda"nın döşenmesine ve mekansal düzenlenmesine yansıdı.

🔸 "Hayat" adı da verilen yarı açık bir sofaya açılan odaların sıralanması ile "hayatlı Türk evi" mimarimizdeki yerini aldı.

🔸 Bu plan tipi ancak çadırda yaşamaya alışmış insanlara, soğuğa alışkın oldukları için, uygun olabilecek bir plan düzeniydi.

🔸 Sonuç olarak, Türk evi biçim olarak çadır tasarımından etkilenmedi fakat Türk evinin birim öğesi olan oda çadır ile neredeyse aynı düzene sahip oldu.

Avrupa'nın 'Gotik' eserlerine ilham veren İslam mimarisi

  • 7
  • 17
Türklerin Anadolu’daki konut kültürünü benimsemesi
Türklerin Anadolu’daki konut kültürünü benimsemesi

🔸 İslamiyet sonrası 12. yüzyılda Anadolu'ya gelen ve yerleşik düzene geçen Türkler önceleri mevcut olan eski evleri kullandılar. Fethedilen kentlerde kentlerin eteklerine, surların dışına yerleştirilen göçerler kendilerine özgü şehirler oluşturdular.

🔸 Taş ve kerpiçten çok ahşap malzeme kullanmaya yatkın olan göçer Türklerin yurttan/çadırdan eve geçiş süreci, 12. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar sürdü.

🔸 "Hayatlı ev" olarak da tanımlanan açık sofalı Türk evleri bu uzun süreçten sonra ortaya çıkar.

🔸 Osmanlı kentlerinin gelişimi ancak 16. yüzyıldan sonra gerçekleşebildi. Hayatlı evlerin erken örnekleri; batı ve kuzeybatı Anadolu ile doğu Trakya'da bulunuyor.

İslam mimarisinde ilk minare nerede inşa edilmiştir?

2024 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN