Bir mana geçişi: Cümle kapısı
Sadece mekana değil aynı zamanda tarihe açılan bir aralık olan kapılar; maddeden manaya, manadan hakikate geçişin de simgesidir. Görkemli yahut sadelik yüklü tarihi yapıların girişinde bizleri karşılayan taç kapının görevini anlatan diğer adı cümle kapısıdır. Cem olmanın, beraberliğin ve merhametin timsali olan cümle kapısı, asırlardır insanlığı hakikate davet eder. İşte, bir mana geçişi olarak cümle kapıları...
◾ İnsan için merak uyandıran nesneler her zaman bir bilinmezlik içerir. Bir giriş nesnesi olan kapılar bu anamda insanın merak duygusunun ilk durağı olmuştur.
◾ Bir eve, şehre ve hayata kapıdan girilir, yine kapıdan çıkılır. İşte bu gibi hasletler her medeniyette kapıya yüklenen anlamın değişiklik göstermesine sebep olmuştur.
◾ Her kapı yeni ufuklara açılan bir simgedir. Kapılardan geçmek sanki bizler için bir manadan başka bir manaya, görünenden görünmeyene geçişi de simgeler.
◾ Medeniyetimizin en önemli mimari yapıları, en sade kurumları ve ihtişamlı binalarının girişinde bizleri bir kapı karşılar: Taç Kapı ya da daha şiirsel ismiyle cümle kapısı...
İSLAM MİMARİSİNİN AVRUPA'DAKİ TEMSİLCİSİ
◾ Yapının en belirgin noktası olan cümle kapısı adeta içinde taşıdığı tüm güzellikleri, en saf ve özet haliyle sanatsal olarak ifade etmesiyle bilinen bir eser...
◾ Abidevi bir görünüşü olan taç kapının cümle kapısı olarak isimlendirilmesi Avrupa'daki emsallerinin aksine herkese hitap etmesi ile alakalı bir durum.
◾ İslam medeniyetinde kapı sadece bir mekanın girişini ifade etmez. Öyle ki klasik eserlerdeki konu başlıkları da bab yani kapı olarak isimlendirilir.
◾ İlim dünyasına yolculuğun girişi olarak da anılan kapılar salt bir mekandan ziyade manadan manaya yolculuğu tarif eden, ilmi ve zihni bir dünyanın girişini de ifade ederler.
İSLAM MİMARİSİNİN DÜNYADAKİ HÂKİMİYETİ
◾ İslam medeniyetinde taç kapılar birbirinden güzel tezyin edilmiş, taşın estetize edilmiş hai ile bezenmiş pek, görkemli mimari unsurlardır.
◾ Cümle kapısı, kapsayıcılığı ve güzelliği ile camilerin vazgeçilmez unsuru olan mihraptan esinlenir. Mihrap ulu bir gösterge ise cümle kapısı da o ululuğa açılan aralıktır.
