Samokov'da Osmanlı mirası cami: Bayraklı
Bulgaristan yaklaşık beş asır boyunca Osmanlı hakimiyetinde kalmıştı. Bu yıllar boyunca Osmanlılar, bu toprakları İslam eserleri tezyin etmişler, kalplere dokunmuşlardı. İslam eserleri adeta bütün bir coğrafyayı kaplamıştı. 1878 yılında Bulgaristan Prensliği'nin kurulması ile Osmanlı Devleti'nden ayrılan bu topraklardaki İslam eserleri "DeOsmanizasyon" politikası ile yok edilmişti. Bulgaristan'ın güneyinde küçük bir şehir olan Samokov'da bulunan ve günümüzde müze olarak kullanılan Bayraklı Camii, bu kültür katliamını atlatabilen nadir Osmanlı eserlerinden biriydi.
◾ Asırlar boyunca Osmanlı egemenliğinde kalan Balkanlar, adeta bir kumaşın parçası gibi bir uçtan diğer uca mimari eserlerle Osmanlılar tarafından nakış nakış işlenmişti.
Balkanlar neresidir?
Balkan Yarımadası ve üst kısmını ifade etmek için kullanılan tabir. Bulgaristan'ı ikiye bölen sıradağın adı olan Balkanlar zamanla bölge adı olarak öne çıkmıştır.
◾ I. Balkan Savaşı sonunda elimizden çıkan Rumeli toprakları sadece bir toprak kaybını değil aynı zamanda hafızayı, kültürü ve vatanı ifade ediyordu.
◾ Osmanlı hükümranlığı altında beş asırdan fazla geçiren Balkanlar, İslam topraklarının en gözde parçalarından biri olmuştu. Bölgeye göreve giden pek çok memur bu topraklara hizmet etmiş, İslamlaşmanın hızlanmasını sağlamıştı.
🔎 Balkanlar'da Osmanlılar
Osmanlı'nın Balkanlara geçişi, Bizans'ın iç karışıklıklar yaşadığı; Sırp İmparatorluğu'nun zayıfladığı, Macaristan ve Venedik'in yayılma politikası güttüğü bir döneme rastlar. Osmanlı, bu devletlere karşı bölgede mücadele etmiş; Balkanlarda gerçekleştirdiği fetihlerin ardından iskân politikası ile bu coğrafyada hâkimiyetini sürdürmüştür. Osmanlı'nın Bizans'ın ardından gerçekleştirdiği adaletli idare biçimi, gayrimüslimlere sağladığı güvence, İslami anlamda gönül çelme politikası ve dini eğitim sağlayacak kurumları inşa etmesi, Balkanlarda İslam'ı yaygınlaştıran unsurlardır.
◾ Öyle ki külliyeler, camiler, medreseler başta olmak üzere halka hizmet eden yapılar her türlü yıkıma ve engellemeye rağmen günümüzde de Balkan ülkelerinde varlığını sürdürmekte.
◾ Öyle ki Osmanlı son döneminde, 1845 yılında Samokov'da inşa edilen Bayraklı Camii, bu anlayışın ve dünya görüşünün en güzel yansımalarından biri olarak günümüzde ayakta.
Samokov neresidir?
Sofya'ya bağlı bir şehir olan Samokov, Bulgaristan'ın güney batısında bulunmakta. 1878 yılında Bulgaristan'a bağlanan şehirde bulunan Osmanlı yapıları Ruslar ve Bulgarlar tarafından kasıtlı şekilde tahrip edildi.
◾ Klasik dönemde 10 cami, 4 kilise ve 1 sinagoga sahip olan şehirde, tahrip çalışmaları sonrasında Osmanlı yapıları olarak Bayraklı Camii ve Mahmut Efendi Çeşmesi ayakta kalabilmişti.
◾ Günümüzde "müze" olarak kullanılan Bayraklı Camii, tüm yıkım ve asimilasyon çabalarına rağmen şehrin simgesi konumunda. Samokov'un tarihi ve kültürel yapıları anıldığında ilk sırada anılmakta.
Barok üslubu nedir?
Rönesans'ın tepkisiz yapısına muhalif olarak ortaya çıkan barok; coşkulu detaylar ve derin renkleri merkeze alan bir mimari üsluptur. Özellikle 18. yüzyıl ile beraber Osmanlı'da yer bulmuştur. Bu üslupla İstanbul'da inşa edilen ilk büyük cami Nuruosmaniye Camii'dir.
◾Bayraklı Camii'nde kullanılan barok üslubu, Balkanlar'da inşa edilen Osmanlı eserlerinde neredeyse daha evvel görülmeyen bir özellik. Bu yönüyle Bayraklı Camii, Balkanlar'da az bulunan bir tarihi eser olarak kabul edilmekte.
◾ Cami içerisinde yer alan duvar çizimleri, sakin ve dinlendirici mimarisi, göz alıcı iç renkleri ile Osmanlı mimarisinin Bulgaristan'daki en güzel eserlerinden kabul edilmekte.
🔎 Bulgaristan'daki Osmanlı varlığı
14. yüzyılın sonlarından 1878'e dek Bulgaristan'a hükmeden Osmanlı Devleti, bölgeyi zenginleştirdiği gibi kurduğu sosyal ve adil yönetim biçimiyle Bulgar halkından büyük destek almıştı. Osmanlı idaresinin son bulmasının ardından Osmanlı eserleri kasıtlı bir şekilde yok edildi. Bulgar yönetimi "Deosmanizasyon" politikası ile bütün şehirlerde göstermelik olarak birer cami bıraktı.
◾ Şehri ziyaret eden turistler Rus ve Bulgar döneminde inşa edilen yapılardan ziyade Bayraklı Camii'ne karşı duydukları hayranlığı dile getirmekte. Bu da bir medeniyetin yıkılmakla inşa edilemeyeceğini kanıtlamakta.
◾ Daha evvel başka bir caminin bulunduğu temeller üzerine 1845 yılında dönemin Samokov Valisi Mehmed Hüsrev Paşa adına inşa edilen Bayraklı Camii, günümüzde Osmanlı'nın bir kültür hafızası olarak Samokov'un tam merkezinde yer almakta.
◾ 1960'lı yıllarda bir restorasyon geçiren caminin kubbesinde Rila Dağları`nın yüksek kesimlerinden getirilen doğal eğimli çam ağaçlarının kullanıldığı ortaya çıkmıştı. Ayrıca caminin kütüphanesinde el yazması eserlerin bulunması buranın bir öğretim merkezi olduğunu da kanıtladı.
Rila Dağları neresidir?
Güneydoğu Bulgaristan'da bulunan dağ, Balkanlar'ın en yüksek dağı olarak bilinir.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER MAKALELER
