Arama

Osmanlı'nın basılı ilk atlası: Atlas-ı Cedid

Cedid Atlas (veya Atlas-ı Cedid) sadece Osmanlı'da değil, tüm âlem-i İslam'da yayınlanan ilk atlastır. Tarihi değer taşıyan basılı atlasların en nadirlerindendir. Atlas, 1803'te İstanbul'da Mühendishane Matbaası idarecisi Müderris Abdurrahman Efendi tarafından basıldı. Avrupa harita yapım metotları ile Avrupa coğrafya bilgilerinden faydalanarak hazırlandı. 50 adet basılan atlasın bir nüshası III. Selim'e sunuldu. Şu an dünya kütüphanelerinde 9; Türkiye'de ise 4 nüshası mevcut.

  • 1
  • 17
Osmanlı'nın basılı ilk atlası: Atlas-ı Cedid
Osmanlı'nın basılı ilk atlası: Atlas-ı Cedid

Matbu kitaplar ilk defa olarak 1729 yılında İbrahim Müteferrika tarafından basılabildi. Cedid Atlas'ta Mühendishane Matbaası idarecisi Müderris Abdurrahman Efendi tarafından Avrupa coğrafya bilgilerinin ve o günün Avrupa harita yapım metotlarının ilk defa olarak kullanılmasıyla hazırlanmış ve ancak 1803 yılında basıldı. Atlasın bir serlevha niteliğinde olan kitap başlığındaki tam adı Cedid Atlas Tercümesi olup, Türkiye haricindeki ülke kütüphanelerinde bu isimle kayıt altına alındı. Sadece 50 adet basıldı. Bir nüshası III. Selim'e sunuldu.

  • 2
  • 17
Osmanlı'nın basılı ilk atlası: Atlas-ı Cedid
Osmanlı'nın basılı ilk atlası: Atlas-ı Cedid

İçerdiği Haritalar;

Renkli bir gökyüzü (mavi-siyah) ev burçlar haritası ile elle renklendirmiş 24 bakır gravür harita içerir.
Gökyüzü haritası ve diğer haritaların boyutu: 53*72 cm ve üzeri.
Haritaların tamamı William Faden'ın General Atlas'ından uyarlanmıştır.

En büyük haritalar;

Dünya haritası, Güney Yarımküre ve Kuzey Yarımküre (Nısf-i Küre-i Cenubi ve Nısf-i Küre-i Şimali)
Doğru Yarımküre ve Batı Yarımküre (Nısf-i Küre-i Şarki ve Nısf-i Küre-i Garbi)

  • 3
  • 17
Osmanlı'nın basılı ilk atlası: Atlas-ı Cedid
Osmanlı'nın basılı ilk atlası: Atlas-ı Cedid

Cedid Atlas (mavi-siyah) renkli bir gökyüzü ve burçlar haritası ile dünyanın değişik bölgelerini gösteren ve elle renklendirmiş 24 bakır gravür harita içerir. Gökyüzü haritası ve diğer haritalar en az (53 cm x 72 cm) ebadında olup, haritaların tamamı William Faden'ın General Atlas'ından uyarlanmıştır. Atlasta haritalardan önce Mahmud Raif Efendi tarafından yazılmış ve coğrafyanın faydalarını anlatan (1+79) sayfa uzunluğunda "Ucalet-ül Coğrafiye" adlı bir çalışma ve bir de kapak sayfası (serlevha) bulunmaktadır. Mahmud Raif Efendi'nin yazdığı "Ucalet-ül Coğrafiye" adlı çalışma 1804 yılında basılmış ve atlasın başına eklenerek beraberce ciltlenmiştir.

  • 4
  • 17
Osmanlı'nın basılı ilk atlası: Atlas-ı Cedid
Osmanlı'nın basılı ilk atlası: Atlas-ı Cedid

Cedid Atlas, Osmanlı İmparatorluğu'nda yürürlüğe konan Nizam-ı Cedid ("Yeni Düzen") hareketlerinin bir parçası olarak basılıp yayınlandı. Ebadı (36 cm x 53 cm) olan bu atlastan matbaada sadece 50 nüsha basılmıştır. Basılan nüshalardan birisi Osmanlı padişahı III. Selim takdim olunmuştur; birkaç nüsha İmparatorluğun mühim şahsiyetlerine ayrılmış, bazı nüshalar Mühendishane kütüphanesine gönderilmiş ve diğer nüshalar da satışa sunulmak üzere ayrılmıştır. Ancak, 15-18 Kasım 1808 tarihindeki Alemdar Vakası esnasında İstanbul'da isyan eden yeniçerilerin nümayiş ve saldırıları esnasında Mühendishane matbaası ambarında bir yangın çıkmış ve satışa sunulmak üzere bekleyen nüshalardan bilinemeyen bir miktarı yanıp yok olmuştur.

  • 5
  • 17
Osmanlı'nın basılı ilk atlası: Atlas-ı Cedid
Osmanlı'nın basılı ilk atlası: Atlas-ı Cedid

Muhtelif incelemelere göre ve atlaslardan yırtılıp çıkarılarak dünya çapında satılan ya da satışa sunulan tek haritaların miktarı da göz önüne alınarak, tüm dünyada kamu veya özel şahıslara ait kütüphanelerde en fazla 20 tam ve eksiksiz nüsha kaldığı tahmin edilmekteyse de, pek çok kaynak dünyada halen en fazla 10 adet tam ve eksiksiz nüsha kaldığını belirtir. Buna göre, tarihi değer taşıyan basılı atlaslar arasında Cedid Atlas en nadir olanlarından birisidir.

2019 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN