Arama

Ansiklopedik risaleleriyle tanınan felsefe topluluğu: İhvan-ı Safa

İhvân-ı Safâ, 10. yüzyılda Abbasi Devleti'nin son dönemlerinde ortaya çıkmış, dini, felsefi ve siyasi çekişmelerin yaşandığı bir devirde çalışmalarını büyük bir gizlilik içinde sürdürmüştü. Buna karşın görüşleri ve kaleme aldıkları risaleler, daha o yüzyılda geniş bir coğrafyaya yayılmıştı. Kendilerini dini ve ahlaki kaygılarla ortaya çıkan bir topluluk olarak tanımlayan İhvân-ı Safâ topluluğu, bağnazlık, fikir ve mezhep çekişmelerini gidermeyi hedeflemişti.

  • 1
  • 13
İHVÂN-I SAFÂ NEDİR?
İHVÂN-I SAFÂ NEDİR?

İhvân-ı Safâ, 10. yüzyılda Irak'ın Basra şehrinde ortaya çıkan ve ortaya koydukları ansiklopedik risaleleriyle tanınan bir felsefe topluluğudur.

🔸 İhvân-ı Safâ topluluğu, Abbasi Devleti'nin son dönemlerinde ortaya çıkmış, dini, felsefi ve siyasi çekişmelerin yaşandığı bir devirde çalışmalarını sürdürmüştü.

🔸 Dini, ilmî, felsefi ve siyasi amaçlar güden bu topluluk, faaliyetlerini gizli olarak yürütmüştü.

🔸 İslam toplumunu fikri bakımdan yeniden derleyip toplama hedefi taşıyan İhvân-ı Safâ, birlik beraberlik, kardeşlik, yardımlaşma ve dayanışmayı öne çıkarmıştı.

🔸 Kısaca İhvân-ı Safâ olarak anılan bu topluluğun bizzat kendilerince verilen tam adı ise İhvânü's-Safâ ve Hullânü'l-Vefâ ve Ehlü'l-Adl ve Ebnâü'l-Hamd'dır.

  • 2
  • 13
İHVÂN-I SAFÂ NASIL KURULDU?
İHVÂN-I SAFÂ NASIL KURULDU?

İhvân-ı Safâ'nın kim tarafından, hangi dönemde, nasıl ve nerede ortaya çıktıkları, faaliyetlerinin ne zamana kadar sürdüğü tam olarak bilinmemektedir.

🔸 Bu topluluğun, o dönemdeki İslam toplumunun hangi kesiminden olduğuna ilişkin tartışmalar yüzyıllar boyunca sürmüştür.

🔸 Doğulu ve Batılı araştırmacılar uzun süre bu konuyla meşgul olmuşlar ancak bu konuya ilişkin hususlar netleştirilememiştir.

🔸 İhvân-ı Safâ topluluğu kendi yazdıkları risalelerde dahi topluluk mensuplarının isimlerini zikretmemiş, çalışmalarında gizliliği ilke edinmişlerdir.

🔸 Bilimsel problemleri tartışmak amacıyla belli zamanlarda toplantılar düzenleyen topluluk, kendilerinden olmayanların bu toplantılara katılmalarına izin vermemiştir.

🔸 Dolayısıyla gizli bir oluşum olduğu izlenimi oluşmakta; onların kimliklerine ve kaleme aldıkları ansiklopedik risale Resâʾilü İhvâni's-Safâ'nın yazarları hakkındaki bilgilere ulaşılamamaktadır.

🔍 İslam felsefesi üzerine okuma listesi...

  • 3
  • 13
ANSİKLOPEDİK RİSALE: RESÂʾİLÜ İHVÂNİ’S-SAFÂ
ANSİKLOPEDİK RİSALE: RESÂʾİLÜ İHVÂNİ’S-SAFÂ

Klasik kaynaklarda İhvân-ı Safâ'nın kurucularına ve Resâʾilü İhvâni's-Safâ'nın yazarlarına dair beş kişinin isimleri zikredilir.

🔸 Bu kişiler, Zeyd bin Rifâa, Ebû Süleyman Muhammed bin Ma'şer el-Büstî el-Makdisî (el-Mukaddesî), Ebü'l-Hasan Ali bin Hârûn ez-Zencânî, Ebû Ahmed el-Mihricânî ve Avfî'dir.

🔸 Zikredilen bu kişilerin geniş kültürlü âlimler olduğu ifade edilir; zira risalelerin farklı alanlara dair uzmanlıkla kaleme alınmış oluşu da bunun kanıtı niteliğindedir.

🔸 Resâʾilü İhvâni's-Safâ adlı risalelerde din, kozmoloji, metafizik, psikoloji, astronomi ve matematik gibi pek çok konu yer almış ve ansiklopedik bir mahiyette yazılmıştır.

🔸 Risaleleri konunun uzmanları kaleme almış; ancak bu içeriklere son şeklini el Makdisî vermiştir. Nitekim metinlerdeki üslup bütünlüğü de bunun göstergesidir.

İhvân-ı Safâ topluluğu, Basra şehrinde faaliyetlerine başlamış ve uzun bir süre de İslam dünyasının önemli bir kültür merkezi olan bu şehirde faaliyetlerini sürdürmüştür.

🔸 Öte yandan bazı kaynaklar İhvân-ı Safâ'nın Bağdat'ta da bir şubesi olduğunu belirtmiştir.

🔍 Fikriyat'ın podcast uygulaması için tıklayın.

  • 4
  • 13
FAALİYETLERİNİ GİZLİ SÜRDÜRDÜLER
FAALİYETLERİNİ GİZLİ SÜRDÜRDÜLER

Topluluğun farklı şubeler oluşturup kurumlaşmaya çalıştığı kesin olmasa da ülkenin her yanında üyelerinin bulduğu bilinir.

🔸 İhvân-ı Safâ, dönemin yönetiminde hoşnutsuzluğun doğabileceği ve takip edilebilecekleri endişesiyle çalışmalarını gizlilik içinde sürdürmüştür.

🔸 Risalelerinde Ehl-i Beyt'in üstünlüğüne yaptıkları vurgu, kendi gruplarına dair "şîa, ehlü şîatinâ" gibi ifadeler kullanmaları, onların Şiî olduklarına dair kanaatleri destekler nitelikte görülmüştür.

🔸 Öte yandan risalelerde Şiîlik zaman zaman eleştirilmiş ve Şiîlerden bir kısım insanın bunun ne anlama geldiğini bilmeden mensup olduğu belirtilmiştir.

🔸 Bu minvalde Şiîliği bir geçim aracı olarak kullandıklarına, ilim ve Kur'an öğrenmeyi terk ettilklerine, kabir ziyaretine gereğinden fazla önem verdiklerine dikkat çekilmiştir.

🔸 Bu sebeple İhvân-ı Safâ'nın koyu bir Şiî grup olmalarını söylemek mümkün görülmediği gibi Şiîlikten etkilenmediklerini söylemek de imkân dâhilinde değildir.

  • 5
  • 13
İSLAM FELSEFESİNİN İLK ANSİKLOPEDİSİ
İSLAM FELSEFESİNİN İLK ANSİKLOPEDİSİ

Düşünce, din ve felsefe alanında fikirlerini kaleme alan İhvân-ı Safâ, geride Resâʾilü İhvâni's-Safâ adlı 52 risaleden oluşan bir eser bırakmıştır.

🔸 Bu risaleler, İslam düşün dünyasının 10. yüzyıldaki ahvalini yansıtması bakımından asırlar boyu büyük önem görmüştür.

🔸 İlmî ve felsefi düzeyi ansiklopedik bir yaklaşımla kaleme alındığı için İhvân-ı Safâ topluluğu modern araştırmacılar tarafından "İslam ansiklopedistleri" olarak anılmışlardır.

🔸 Topluluk, bu risalelerdeki düşüncelerini müstakil bir eserde özetlemiş; er-Risâletü'l-câmiʿa adlı bir risale daha kaleme alma ihtiyacı duymuştur.

🔍 İslam felsefesinde en sık kullanılan 20 terim

2021 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN