Ulu Camiler I Diyarbakır Ulu Camii
Diyarbakır denilince akla gelen ilk yapı şüphesiz, şehrin sembolü olan Diyarbakır Ulu Camii'dir. Bu camiyi, bulunduğu bölge olan Güneydoğu'daki diğer ulu camilerden ayıran özellikleri bulunmakta. Taş bir yapı olması, Cezeri'nin güneş saatinin bulunması. Bunun yanında Şam Emeviye Camii'ne benzetilmesinden ötürü İslam aleminin 5. Harem-i Şerifi (Mukaddes Mabed) olarak kabul edilmesidir. İşte, sizler için Diyarbakır Ulu Camii'yi detaylı bir şekilde araştırdık.
Önceki Resimler için Tıklayınız
🔸 Tek şerit halinde bu onarıma ilişkin kitabede başka bilgiler de yer alır. Kitabeye göre; Büyük kadı Abdülvahid oğlu Abu Nasır Muhammed eliyle ve Kudüs'lü Muhammed oğlu Ahmed'in velaketiyle 484 senesinde yapıldı ibaresi bulunuyor.
🔸 Kebir Mahallesi'nde yer Diyarbakır Ulu Camii, şehrin kuzey kapısının yakının kuzey-güney yönündeki ana caddenin batısındadır.
🔸 Yapının tarihinin çok eskilere uzandığını söylemiştik, Orta Çağ zamanlarında caminin Dağ Kapısı ile Mardin Kapısı şehrin ana caddesine açılmaktaymış. Bu da eserin, kentin merkezi olarak kabul edilmesinde etkili olmuştur.
🔸 Diyarbakır Ulu Camii'yi ayrıcalıklı kılan etmenlerden biri de Şam Emeviye Camii'ne benzetilmesinden ötürü İslam aleminin 5. Harem-i Şerifi (Mukaddes Mabed) olarak kabul edilmesidir.
🔸 Camiyi özel kılan etmenlerden biri de "Sibernetiğin babası" olarak tanınan el- Cezerî'nin yaptığı güneş saatinin caminin avlusunda bulunmasıdır.
🔸 Başlıklı sütun üzerine konumlanan ve bir mermer üzerine bırakılan metal parçasının, güneşin hareketi ile birlikte çevresinde dönen gölge marifetiyle zamanı gösteren güneş saatinin 800 yıldan fazla bir geçmişinin olduğu tahmin ediliyor.
🔸 Cezerî'nin bu güneş saati çok önceleri Diyarbakır'ın Dağkapı meydanında yer almaktaymış fakat sonra zarar görmesin diye Ulu Camii avlusuna getirilmiş.
🔸 Güneş saati günümüzde çatlamış bir halde bulunuyor, bundan ötürü korunması amacıyla demir bir çemberle sarılmış, çizilmesi, oynanması ve zarar görmemesi içinde etrafı demir korkulukla çevrelenmiş.
🔸 Diyarbakır Ulu Camii'nin avlu cephelerinde farklı dönemlere ait mimari kabartma, bezeme ve yazıtlar yer alır. Tarihin her döneminde ibadet merkezi olarak kullanılan tarihi yapı, Diyarbakır'daki en büyük yapılar topluluğudur.
🔸 Aslında bir külliye olan bu kompleks; İki camisi (Hanefiler ve Şafiler Bölümü), iki medresesi (Mesudiye ve Zinciriye), doğu-batı maksuresi, minaresi, abdesthane kısımlarından oluşmakta. İşte, bu külliyenin ortasında da büyük bir dikdörtgen avlu yer alıyor.
