Arama

Türk Lehçelerinde ortak kelime "anne"

Köklü bir tarihe sahip olan Türkler, vakti zamanında dünyanın dört tarafına yayılmış ve hakimiyet kurmuşlardır. Ayrılan Türk boyları, ortak geçmişe sahip oldukları gibi lisanları da bu teşekküldedir. Ortak geçmişimiz sayesinde; Özbek, Kazak, Türkmen, Hakas, Tuva, Saha, Uygur demeden tüm Türkler birbirini anlayabilmektedir. Türk milletini tek çatı altında toplayan kelime şüphesiz "anne" sözcüğüdür. Gelin, ufak tefek de olsa değişikliklere uğramış, "anne" sözcüğünün Türk lehçelerindeki karşılıklarına bir bakalım...

SAHA TÜRKÇESİ

Anne-Ene

🔹 Saha Türkçesi, Türk Lehçelerinin Kuzeydoğu grubunda yer alır. Güneydoğu Türk lehçelerine nazaran ses ve biçim farklılıkları çok daha fazladır.

🔹 Saha lehçesi ne kadar uzak ve farklı olursa olsun "anne" sözcüğü tüm lehçeleri tek bir kelimede birleştirir, o da "ana"dır.

Ağa- iye sanaata oğoğo, oğo sanaata taaska.

Ana- babanın düşüncesi çocuğa, çocuğun düşüncesi taşa.

Saha Türkçesi atasözü

Orta Asya değil Türkistan

TIVA/ TUVA TÜRKÇESİ

Anne-Ava/İye

🔹 Dîvânu Lugâti't-Türk'te yer alan apa "anne" sözcüğü, Türk lehçelerinde "anne" ya da "nine" anlamında kullanılmaktadır. Kuzeydoğu Türk lehçelerinden biri olan Tuva Türkçesinde ise "ava" veya "iye" varlığını korumaktadır.

🔹 Tuva Türkçesi, Saha Türkçesi'nde olduğu gibi Kuzeydoğu grubunun dışındaki lehçeler kadar ana Türkçeye benzememektedir. Ancak Tıva Türkçesindeki karşılığında gördüğümüz üzere v

🔹 Anne kelimesini Tıva Türkçesinde bir başka sözcük olan "iye" kelimesi, Türk lehçelerinin genelinde "sahip" anlamında kullanılmaktadır.

Ava kiji "tölüm" deer, /Ajı-tölü "şölüm" deer.

Anne evlatlarım der, evlatlar tarlam der.

Ada körbeenin оglu köör,/ İye körbeenin uruu köör.

Babanın görmediğini (yaşayamadığını) oğlu görür, annenin görmediğini (yaşayamadığını) kızı görür.

Tuva Türkçesi atasözü

Eski Türkçeden Anadolu ağızlarına geçen kelimeler

ALTAY TÜRKÇESİ

Anne-Ene

🔹 Kuzeydoğu Türk lehçeleri grubunun bir diğer temsilcisi, Altay Türkçesidir. Saha Türkçesinde olduğu gibi Altay Türkçesinde de "ana" sözcüğü "ene" olarak varlığını korumaktadır.

Adazı cokto uul baştak, enezi cokto kıs baştak.

Babası olmayan oğul şımarık, annesi olmayan kız şımarık.

Altay Türkçesi atasözü

Ruslar Türk dünyasını nasıl ayrıştırdı?

KAZAN TATAR TÜRKÇESİ

Anne-Ani

🔹 Türk lehçelerinin kuzeybatı grubunu teşkil eden Kazan Tatarcası daha çok ince bir lehçe sınıfına girer. Açık e'lerin ve i'lerin fazlasıyla yer aldığı bu lehçede, "anne, ana" kelimesi "ani" şeklinde karşlılık bulmuştur.

🔹 Aynı zamanda Tatarca da kendi içinde; Kazan Tatarcası ve Kırım Tatarcası olmak üzere ikiye ayrılır. Örneğini de vermiş olduğumuz Kazan Tatarcası, Rusya'ya bağlı olan Tataristan Cumhuriyeti'nde yaşayan ve dünyanın birçok yerine yayılmış Tatarlar tarafından konuşulur.

Anasına ḳarap ḳıznı, atasına ḳarap ulnı maḳtama.

➡ Annesi bakıp kızını, babasına bakıp oğlunu övme.

Kazan Tatarcası atasözü

Tatarların günlük hayattaki tezahürleri: Maniler

KIRIM TÜRKÇESİ

Anne-Ana

🔹 Kırım, bugün Ukrayna sınırları içinde yer almaktadır. Karadeniz'in karşı kıyısında bulunan Kırım, halkı tarafından kullanılan "Kırım Türkçesi", Kazan Türkçesi'ne kıyasen Türkiye Türkçesine daha çok yakındır.

🔹 "Anne, ana" kelimesi değişmeden günümüzde bu şekilde kullanılmaktadır.

Ana balaġa eki köznen bakar, baba bir köznen.

➡ Ana çocuğuna iki gözle bakar, baba bir gözle bakar.

↪ Bir çocuğa annenin baktığı gibi baba bakamaz.

Kazan Tatarcası atasözü

Tarihin izinde: Kırım yapıları

2024 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN