Türk Lehçelerinde ortak kelime "anne"
Köklü bir tarihe sahip olan Türkler, vakti zamanında dünyanın dört tarafına yayılmış ve hakimiyet kurmuşlardır. Ayrılan Türk boyları, ortak geçmişe sahip oldukları gibi lisanları da bu teşekküldedir. Ortak geçmişimiz sayesinde; Özbek, Kazak, Türkmen, Hakas, Tuva, Saha, Uygur demeden tüm Türkler birbirini anlayabilmektedir. Türk milletini tek çatı altında toplayan kelime şüphesiz "anne" sözcüğüdür. Gelin, ufak tefek de olsa değişikliklere uğramış, "anne" sözcüğünün Türk lehçelerindeki karşılıklarına bir bakalım...
Önceki Resimler için Tıklayınız
UYGUR TÜRKÇESİ
Anne-Ana
🔹 Güneydoğu grubunda yer alan Uygur Türkçesi, bugün başlıca "Doğu Türkistan ve dünyaya yayılmış Uygurlar tarafından" konuşulur. Diğer lehçelerde olduğu gibi "anneye" atfedilen değer Uygur Türkçesinde de çoktur.
🔹 Bilhassa anne, "güçlü bir dağ ve engin deniz" olarak görülmüş bu minvalde atasözleri ve deyimler türetilmiştir.
➡ Taġdek panah.
➡ Anne dağ gibi sığınak.
Uygur Türkçesi deyim
ÖZBEK TÜRKÇESİ
Anne-Ona/Acha
🔹 Türk lehçelerinin güneydoğu grubunde yer alan Özbek Türkçesinin en belirgin özelliği "yuvarlaklaşma"sıdır. Özbek Türkçesi, aynı grupta bulunan Uygur Türkçesi ile ortak bir geçmiş paylaşır.
🔹 Bu yüzden de "yuvarlaklaşma" haricinde birçok benzer kelimeleri bünyelerinde barındırır.
Bağrı keng Özbekning öçmes iymanı
Erkin, yaş evladler senge zor kanat!
İstiklal meş'ali, tinçlik pasbanı,
Haksever, ane, yurt mengü bol abad!
Bağrı geniş Özbeğin silinmez manı
Hur, genç nesiller sana destek!
İstiklal meşalesi, barışın koruyucusu
Haksever, ana yurt, daima ol abat!
Abdulla Apirov- Özbek Türkü şair
AZERBAYCAN TÜRKÇESİ
Anne-Ana
🔹 Türkiye Türkçesine en çok benzeyen lehçe olarak kabul edilir. Ortak geçmiş ve yakın olması hasebiyle Azerbaycan Türkçesini, tercümansız bir şekilde anlamak mümkündür.
🔹 Örnek olarak verdiğimiz "anne,ana" kelimesi kardeş vatan, can Azerbaycan'da da aynıdır.
Atam-anam verdigi,
Göz açuban gördügim,
Könül verib sevdigim
Babamın, annemin verdiği,
Gözümüz açtığımda gördüğüm,
Gönül verip sevdiği
Dirse Han
GAGAVUZ TÜRKÇESİ
Anne-Ana
🔹 Türk lehçelerinde "Oğuz Grubu"nu teşkil eden sınıfta yer alan Gagavuzca, "ana" kelimesi aynen korunmuştur. Azerbaycan Türkçesinden sonra Türkiye Türkçesine en çok benzeyen lehçe olarak kabul edilir.
🔹 Gagavuzlarda toplumsal açıdan kadının önemi büyüktür. Kadının en önemli özelliği "annelik" vasfıdır. Anne ise yuvayı ayakta tutan kişi olup, çocuklarına rol modeldir. Diğer Türk topluluklarında da olduğu gibi "kız anneye benzer, kızların yetiştirilmesinde annenin fonksiyonu önemlidir" düşüncesi hakimdir.
➡ Anasına bak, danasını al!
➡ Annesine bak kızını al.
➡ Anaya kendi boynuzu a(ğ)ır gelmeer.
➡ Anneye kendi boynuzu ağır gelmez.
↪Anneye kendi canından olan asla yük olmaz.
Gagavuz Türkçesi atasözü
TÜRKMEN TÜRKÇESİ
Anne-Eje
🔹 Oğuz grubunun en önemli temsilcisi kabul edilen Türkmen Türkçesi, günümüzde Türkmenistan sınırları ve dünyaya yayılmış birçok Türkmen tarafından konuşulmaktadır.
🔹 Türkiye Türkçesine yakınlığı ile bilinse de "anne" kelimesi Türkmen Türkçesi'nde "eje" olmaktadır.
Enanin Şanyna
Soranmyş birwagt Ay Güne bakyp:
"Dünyanin görki na, aydyp bersene?"
Gün hem diıenmişin nuruny döküp:
"Dünyanin bar görki enedir, ene
Anneye Olan Sonsuz Saygı
Bir zamanlar sormuş Ay Güneş'e bakarak:
Söyler misin "Dünyanın güzelliği nedir?"
Güneş de yanıtlamış ışıklar saçarak
"Dünyanın güzelliği annedir, anne!"
Gurbandurdy Gurbansӓhedow- Türkmen şair
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER MAKALELER
