Arama

Türkmen boylarının filozof ozanı: Mahtumkulu

Türkmen edebiyatının gelişmesine önemli bir katkı sağlayan Mahtumkulu, Doğu Türkçesi ile eserlerini kaleme alan ve bozkırın haksızlık karşısında susmayan sesidir. Şiirleri ile milletinin gönlünde taht kuran bilge şair, hikmetli sözleri ve örnek davranışlarıyla bir milletin gözdesi olur. Babası da önemli bir edebiyatçı olan ozan, şiirlerinde genellikle mazlum ve masumları konu edinir. Peki, Türkmen diyarının hür sesi Mahtumkulu kimdir?

💠Türkmen edebiyatı ve Türkmen şiirinin öncüsü olarak akla ilk gelen isim şüphesiz, Milli şair Mahtumkulu Firaki'dir. 1733 yılında Etrek ile Gürgen nehirleri arasında kalan Hacıgovşan şehrinde doğan Mahtumkulu, kullandığı dil ile Türkmen şiirine büyük etki eder.

💠 Lakap olarak kullandığı ismiyle tanınan Mahtumkulu'nun (Mahdumkulu, Mağtımgulı) asıl adı ise kaynaklara göre bilinmez.

🔸

Divan edebiyatından beyitler ve anlamları

💠 Soyu Göklen boyunun Gerkez aşiretinin Gışıklar kolundan olan Mahtumkulu'nun, Garri Molla olarak tanınan babası Dövletmämmet Azadı (Devlet Mehmet Azadî) de önemli bir şairdir.

💠 Aruz vezni ve Çağatay Türkçesi ile "Vagz-ı Azat" adlı bir mesnevi yazan Garri Molla, Mahtumkulu'nun şiir kültürünün oluşmasında önemli bir yere sahiptir.

🔸

Türkçenin en büyük hamisi: Ali Şir Nevai

💠 Şiirlerinde birçok konuya yer veren şair anne temalı şiirler yazmaz. Bu durumun tek açıklaması Mahtumkulu'nun annesini hiç tanımamış olmasıdır.

💠 Mahtumkulu, edebi kişiliğinin oluşmasındaki en büyük paya sahip olan babası Devlet Mehmet Azadî'yi bir üstat olarak görür.

🔸

"Dua etsem cebr ü cefa çoktur, İlim öğreten üstad kıblem babamdır."

🔸

Edebiyatımızda en az bir kez okunması gereken şiirler

💠 Mahtumkulu gençlik zamanlarında eğitimini bir üst mertebeye taşımak amacı ile Afganistan'a gitmek durumunda kalır.

💠 Bazı rivayetlere göre de "Oğlum‐Azadîm" şiirini, babası Devlet Mehmet Azadî'den Afganistan'a gitmek için rızasını almak maksadıyla kaleme alır.

🔸

Oğlum‐Azadîm

Azadî
Açıkla sırrını, tutma sen gizli,
Ama ki, sözümden çıkma sen, oğul!
Günde yüz fikir gelir‐geçer baştan,
İncitme gönlümü, yıkma sen, oğlum!
Mahtumkulu
Utanırdım, sırrımı ben açmazdım,
Açıklarım, dinlersen Azadîm!
Yüz fikir gelir‐geçer her gün bu baştan,
İsterim bir sefer kılsak Azadîm!

Mahtumkulu

🔸

Şairler Sultanı Baki'nin Divanı

💠 Bir müddet sonra Afganistan'dan dönen şair, henüz genç bir yaşta evlenir. Bu evliliğin üzerinden çok bir zaman geçmeden eşini kaybeder.

💠 Bu büyük kaybın ardından şairin yüreğinde biriken derin acılar, şiirlerinde tezahür eder. Mahtumkulu'nun eşine karşı duyduğu hasret ile yazdığı birçok şiiri büyük ses getirir.

Bağrımı Dilen
Dertli dilber, dilleşirsin gel beri,
Dulluktur benim bağrımı dilen.
Soruyorum ben, sen ve ben gibi bir yâri,
Seni sormakta yoktur yalanım.

Mahtumkulu

🔸

Edebiyatımızda "dedim-dedi" geleneğini yaşatmış ozanlar...

2022 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN