Arama

Doğu’nun kadim öyküsü: Hüsrev ve Şirin

İran ve Türk edebiyatlarına has klasik mesnevi konusu Hüsrev ve Şirin, yüzyıllar boyunca pek çok şairin kaleminde hayat buldu. Edebiyatımızda daha ziyade Ferhat ile Şirin ismiyle karşılanan bu kadim öykü, günümüz sanatına da etki etti. Hatta öyle ki sosyal yaşantımızda da büyük bir yere sahip olan Hüsrev ile Şirin, aşk öyküsü denildiğinde Leyla ile Mecnun ile birlikte temsil konumundaydı. Peki, Hüsrev ve Şirin hikayesinin genel çerçevesi ve tarihi süreci nasıldı? Hangi temalarıyla günümüz edebiyat ve sinemasına ilham oldu?

Sesli dinlemek için tıklayınız.
  • 1
  • 12
DOĞU EDEBİYATI'NIN KADİM ÖYKÜSÜ: HÜSREV VE ŞİRİN
DOĞU EDEBİYATI’NIN KADİM ÖYKÜSÜ: HÜSREV VE ŞİRİN

📌Hüsrev ve Şirin asırlar boyunca Doğu edebiyatının en önemli aşk konulu mesnevilerinden biridir. Bilhassa İran ve Türk edebiyatlarına has olan bu mesnevinin aslı Sâsânî Hükümdarı Pervîz'in hayatından alınmıştır.

Mesnevi aynı zamanda Şirin ü Hüsrev, Şirin ve Pervîz, Ferhâd ve Şirin, Ferhadnâme gibi adlarla da bilinir.

Bir hikaye iki şair: Fuzuli ve Sezai Karakoç'un Leyla ile Mecnun'u

📌Hüsrev ve Şirin ilk defa Firdevsi'nin Şehnamesi'nde kendisine yer edinmiş olsa da bu mesneviye asıl formunu veren ve bir klasik hale getiren Nizami Gencevi'dir. Nizami, bu eseri Firdevsi ve Senai'den etkilenerek kaleme almıştır.

📌Hüsrev ve Şirin hikayelerinde öncü rolü üstlenen Gencevi, yüzyıllar boyunca elliden fazla şaire ilham olmuştur. Bu eserler, bazı farklı tarafları bulunmakla beraber hep Nizâmî'nin eserinden ilham alınarak yazılmıştır.

Nizami kimdir?

Nizâmî-i Gencevî, felsefe, edebiyat, astronomi, tıp, geometri gibi alanlarda çalışmalar yapmış bir 12. yüzyıl filozofu ve şairidir. Eserlerinin çoğunu Farsça yazan şair, Fars edebiyatında hamse türünün kurucusu sayılır. Destansı şiir türünü zirveye taşımış, manzum aşk hikâyelerinin en büyük üstadı unvanını kazanmıştır.

Peki, Hüsrev ve Şirin'in hikaye çerçevesi nasıldır?

📚Hikayenin ana kahramanı, halk hikâyesine dönüşen kişi ise Sasaniler'in meşhur hükümdarı II. Hüsrev'dir. Hüsrev ü Şirin'de anlatılan olaylar Ferhat ile Şirin'deki olaylarla iç içe ve onun devamı mahiyetindedir. Ferhat'ın Şîrin'e olan aşkını kıskanan Hüsrev, ona olmayacak bir iş verir. Kayadan ibaret Bîsütun dağını delmesini söyler. Ferhat'ın bu işi başaracağını anlayınca ona Şîrin'in öldüğü yalan haberini yollar. Bunu duyan Ferhat üzüntüsünden oracıkta ölür. Bu sırada Hüsrev'in karısı Meryem de ölmüştür. Artık Hüsrev ile Şîrin'in kavuşmalarına engel kalmamıştır. İki sevgili maceralı bir süreçten sonra birbirlerine kavuşurlar. Ancak inzivaya çekilen âşıkların düşmanı bu sefer Hüsrev'in Meryem'den olan oğlu Şîrûye'dir. Şîrûye de Şîrin'e âşıktır. Bu nedenle bir gece babasını öldürtür. Şîrin, Şîrûye'nin teklifini kabul eder gibi görünür. Hüsrev'in türbesine girer ve orada kendisini öldürür.

📌İran edebiyatında bu aşk macerası üzerinde mesnevi yazanların sayısı otuzdan fazladır. Gencevi'nin yazdığı Hüsrev ve Şirin daha sonraları farklı şairler tarafından tekrar tekrar işlenmiştir. Bunlar arasinda Herat Timurlar devletinde yaşamış Hatifi Farsça yazdığı "Hamse"'sinde bulunan ve Nizami'nin eserine nazire olarak hazirlanan "Hüsrev ü Şirin" mesnevisi ile ün kazanmıştır.

  • 5
  • 12
TÜRK EDEBİYATINDA HÜSREV VE ŞİRİN
TÜRK EDEBİYATINDA HÜSREV VE ŞİRİN

📌Türk edebiyatında ise Hüsrev ve Şirin, 15. yüzyıldan sonra Ferhat ile Şirin'e dönüşmüştür. 15. yüzyıl ortalarından başlayarak Türk edebiyatında da Hüsrev ve Şirin konusunu işleyen mesneviler yazılmaya başlanmıştır. Eserin Ferhat ile Şirin'e dönüşmesinde bilhassa Ali Şir Nevai'de felsefi bir düşünce vardır.

📌Türk edebiyatında yazılmış bilinen yirmi iki mesneviden bir kısmı doğrudan doğruya tercüme şeklinde, geri kalanların çoğunluğu ise hikâyenin aslında olmayan fakat yerli unsurlarla bezenmiş özgün bir hikaye durumundadır.

Fuzuli'nin Leyla ile Mecnun'undan 25 alıntı

2022 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN