Arama

Divan şairlerinin gözünden aşk

Klasik şiir, edebiyatımızın kaybolmaya yüz tutan gizli bahçesi gibidir. Eski toplumumuzun düşünüş, yaşayış ve sanat sevgisini günümüze taşır. Asırların biriktirdiği kültür ile harmanlanan bu şiirlerde, her insan kendinden bir parça bulur. Bunun bir nedeni, insanlığın en eski meselesi olan aşk üzerinde kurulmuş olmasıdır. Klasik edebiyatımız, kadim aşkların asaletini yansıtır. Gelin, divan şairlerinin gözünden aşkın ne olduğuna bakalım.

  • 1
  • 16
AŞK NEDİR?
AŞK NEDİR?

📌 Aşk, "şiddetli ve aşırı sevgi; bir kimsenin kendisini tamamen sevdiğine vermesi ve ondan başka güzel görmeyecek kadar düşkün olması" anlamına gelir ve Arapça aslı ışktır.

Lisânü'l-'Arab sözlüğünde aşk ile aynı kökten gelen aşeka kelimesinin bağlantılı olduğu belirtilir. Aşeka sarmaşık anlamına gelir.

Sarmaşıklar, çevreledikleri ağacın suyunu emerek onun zayıflamasına, bazen de kurumasına neden olur. Bununla bağlantılı olarak bir kimsenin, sevdiği haricinde dünyayla ilgisinin kesmesi, bu duygunun insanı sararıp soldurmasına da aşk denildi. Aşeka diğer adıyla sarmaşığın tatlı hem ekşi olan meyvesine de uşuk denilir.

📚 LİSÂNÜ'L-'ARAB NEDİR?

En büyük ansiklopedik Arapça sözlüktür. Toplamda 80.000 kelime ihtiva ettiği belirtilir.

Fikriyat e-kitap uygulamasında yer alan divan şairlerinin
eserlerine ulaşmak için tıklayın

  • 2
  • 16
DİVAN EDEBİYATIN BELKEMİĞİ AŞK
DİVAN EDEBİYATIN BELKEMİĞİ AŞK

Kadd-i yâre kimisi ar'ar dedi kimisi elif
Cümlenin maksudu bir amma rivayet muhtelif

Muhibbi (Kanuni Sultan Süleyman)
(Sevgilinin düzgün endamını kimisi serviye benzetti, kimisi elif harfine. Herkesin amacı aynı ama söylemi değişik.)

📌 Klasik şiir, edebiyatımızın kaybolmaya yüz tutan gizli bahçesi gibidir. Eski toplumumuzun düşünüş, yaşayış ve sanat sevgisini günümüze taşır. Asırların biriktirdiği kültür ile harmanlanan bu şiirlerde, her insan kendinden bir parça bulur.

Bu edebiyatın belkemiğini oluşturan konu ise aşktır.

🔎 Bilinmeyen kelimeler sözlüğü

Kadd-i yâr: Sevgilinin düzgün endamı
Ar'ar: Selvi

📚MUHİBBİ KİMDİR?

Osmanlı'nın onuncu hükümdarı Kanuni Sultan Süleyman, Muhibbi mahlasıyla şiirler kaleme aldı. Hayatını at üzerinde seferlerde geçiren padişah, son nefesini de savaşta verdi. İmparatorluğun topraklarını 14 milyon 983 bin kilometrekareye çıkardı. Şiirden iyi anlayan Sultan Süleyman, alim ve şairlere itibar gösterip himaye etti. Kanuni, büyük bir fetihçi olmakla beraber ruhundaki sanatkar taraf onun aynı zamanda ince duygularla dizeler kaleme almasını sağladı. Yazdığı aşk, kahramanlık ve düşünce şiirleriyle büyük bir divan meydana getirdi.

Mektuplar, fermanlar ve şiirlerde Kanuni Sultan Süleyman

  • 3
  • 16
İÇERİK BAKIMINDA DİVAN ŞİİRİNDEKİ AŞK
İÇERİK BAKIMINDA DİVAN ŞİİRİNDEKİ AŞK

Âvâzeyi bu âleme Davûd gibi sal
Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş

Baki
(Ey Baki! Şu gök kubbede insandan geriye kalan yalnızca iyiliklerden bahseden hoş bir sada, sestir. O halde sen de şu aleme sesini Davud Peygamber gibi sal ki, duyanlar mutlu olsun.)

📌 Aşk, divan şairlerinin işleyişi bakımından tasavvufi (ilahi) ve beşeri (mecazi) olarak iki ayrı şekilde incelenir.

Mevlana, Yunus Emre, Eşrefoğlu Rumi, Niyazi-i Mısrî, Nesimi gibi birçok mutasavvıf ilahi aşkı eserlerinde ele alırken Şeyhî, Necâtî, Zâtî, Fuzulî, Nâbî ve Şeyh Galib gibi isimler ilahi ve beşeri, Bakî, Şeyhülislâm Yahyâ, Nef'î ve Nedîm gibi şairler ise daha çok beşeri aşkı konu edindi.

❗ Divan şiirlerini kesin çizgilerle ilahi ve beşeri olarak ayırmak mümkün değildir. Çünkü genellikle eserlerde yer verilen aşkın beşeri ve ilahi yönleri iç içedir.

🔎 Bilinmeyen kelimeler sözlüğü
Avaze: Nam, şöhret, ün
Sada: Ses

📚BAKİ KİMDİR?

Hayattayken "şairlerin sultanı" anlamına gelen "Sultanü'ş Şuara" unvanını alan Baki, 16. yüzyılın önemli isimlerinden biridir. Çağdaşı şairlere göre daha sade ve anlaşılır bir dil kullanan divan şairi, Türk şiirinin önemli isimler yetiştirdiği bir yüzyılda yaşadığı halde hepsini gölgede bıraktı.

  • 4
  • 16
DİVAN ŞAİRLERİNE GÖRE AŞKIN ASIL AMACI
DİVAN ŞAİRLERİNE GÖRE AŞKIN ASIL AMACI

Kaşki sevdiğimi sevse kamu halk-ı cihân
Sözümüz cümle hemân kıssa-i canan olsa

Hayali
(Keşke şu dünyada herkes benim sevdiğimi (Hz. Peygamber'i) sevse de sözün tamamı o sevgili üzerine (o şöyle yapardı, o böyle demişti, o şunu önemsemişti şeklinde) olsa.)

📌 Divan şairleri hakiki aşk, aşk-ı ilahi tamlamaları ile Allah aşkından bahseder. Aşığın bütün merhaleleri, basamakları geçip varmak istediği gerçek aşk budur.

➡ Gerçek aşka ulaşmanın yolu, Peygamber Efendimizi severek, O'na (sav) bağlanmaktan geçer. Nitekim Allah Resulü'nün sıfatlarından biri de "habibullah"tır (Allah'ın sevgilisi).

🔎 Bilinmeyen kelimeler sözlüğü

Kamu halk-ı cihân: Dünyada herkes

📚 HAYALİ KİMDİR?

Fuzuli, Baki, Taşlıcalı Yahya gibi önemli isimlerle çağdaş olan Hayali Bey, 16. yüzyılın büyük şairleri arasındadır. Kanuni döneminde yaşayan şair, padişah başta olmak üzere daha pek çok devlet erkanının takdirini, beğenisini kazandı.

Fikriyat podcastlerde yer alan Prof. Dr. İsmail Güleç'in
sunumuyla Enderun Sohbetleri programını dinlemek için tıklayın

  • 5
  • 16
DİVAN ŞAİRLERİ HER ZAMAN GÖNLÜN SESİNİ DİNLER
DİVAN ŞAİRLERİ HER ZAMAN GÖNLÜN SESİNİ DİNLER

Sûfi mecaz anladı yâre muhabbetim
Âlemde kimse bilmedi gitdi hakikatim

Emrî
(Sofu, sevgiliye olan aşkımı mecaz anladı. Şu dünyada kimseye hakikatimi anlatamadım gitti vesselam.)

📌Hakiki aşka varmak, vuslat olarak ifade edilirdi. Buna ulaşmanın iki yolu vardı: Akıl ve aşk.

➡ Zâhid aklı, âşık ise aşkı temsil ederdi. Bundan dolayı şiirlerde âşık ve zahid daima bir çatışma içerisinde yer verilirdi.

Divan şairleri, aklın meselelerini bir tarafa bırakarak yine aklın temsilcisi olan zahidi daima eleştirirdi.

🔎 Bilinmeyen kelimeler sözlüğü

Sufi: Sofu

📚 EMRÎ KİMDİR?

16. yüzyıl divan şairlerinden olan Emri, muamma (bilmece) sahasında devrinin üstadı olarak görülürdü. Asıl adı Emrullah'tır. Şiirlerinde daha önce görülmeyen kalıplaşmış ifadeler ve ince fikirler yer alırdı.

Tasavvuf edebiyat ilişkisi üzerinde: 'Dil hikmetin yoludur'

2021 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN