Aşıkların Sultanı: Ömer İbnü'l-Farız ve İlahi Aşk Yolculuğu

🌿 Arap tasavvuf şiirinin en zarif seslerinden biri olan İbnü'l-Farız, 12. yüzyılın sonlarına doğru Kahire'de dünyaya geldi. İbnü'l-Farız, künyesine nispetle Sultanu'l Aşıkın (aşıkların sultanı) veya Seyyid-i Şuara (şairlerin üstadı) ünvanlarıyla tanındı. Tasavvuf şiirinde ilahi aşk temasını işleyen öncü isimlerindendi.

🌿 Hakka sevdalı, dünyadan elini eteğini çekmiş bir babanın terbiyesinde büyüdü. İlmi önce evinde soludu; ardından devrin büyük alimlerinden fıkıh, hadis ve edebiyat dersleri alarak çeşitli ilimlerde derinleşti.

Ayet ve Hadisler Işığında Dünya Sevgisi

🌿 Genç yaşlarında gönlünü tasavvuf yoluna kaptırdı. Babasının rızasını alıp Mukattam Dağı'ndaki ıssız bir mescide çekildi. İnzivaya çekildiği bu mescid hakkında kaynaklarda detaylı bilgi yer almamakta. Ancak bölgedeki yapılar incelendiğinde söz konusu mescidin ya Fatımiler döneminde inşa edilmiş olan Cuyuşi Camii ya da eski bir Bektaşi tekkesi olduğu söylenebilir.

🌿 İbnü'l-Farız burada günlerini ibadet ve tefekkürle geçirdi. Ne var ki aradığı manevi huzura ve içsel aydınlanmaya bir türlü ulaşamadı.

Mukattam Dağı nerede?

Mukattam Dağı, Kahire'nin güneyindeki Doğu Çölü platosunda yer alan, antik çağlardan itibaren tapınak ve piramitlerin kireç taşı ihtiyacını karşılayan ve Müslümanların Mısır'ı fethinden sonra antik Fustat şehri sınırlarında kalan tarihi bir tepedir. Bu dağ, Müslümanlar ve Hristiyanlar için kutsal kabul edilmiştir. Bu durumun başlıca sebebi dağda yer alan Kehfu's-Sudan isimli mağaranın Ashab-ı Kehfin uyuduğu mağara olduğunun düşünülmesidir.

Yıllarca uyutulan ve sonra uyandırılan gençler: Ashab-ı Kehf

🌿 Bir gün medreseye giderken, hatalı bir şekilde abdest alan bir adam gördü ve onu uyarma ihtiyacı hissetti. Şeyh Bakkal adındaki bu zat, aslında derinliğini gizleyen bir gönül eriydi. İbnü'l-Farız'a gülümseyip, aradığı manevi kapıların Mısır'da değil, Mekke'de açılacağını müjdeledi.

🌿 Bu söz üzerine yollara düşen şair, Mekke'ye vardı. Yıllarca Hicaz'ın dağlarında ve çöllerinde çileli bir inziva hayatı yaşadı. Doğayla, yalnızlıkla ve kendi ruhuyla bütünleşti. Yıllar sonra bir gün içinden yükselen "Mısır'a dön ve cenaze namazımda bulun" sesini duyunca geri geldi. Kendisini irşad eden Şeyh Bakkal'ın son anlarına yetişti ve onu uğurladı. Ömrünün son yıllarını Ezher Camii'nde sohbetler vererek geçiren usta şair, 1235 yılında Kahire'de hayata gözlerini yumdu.

İslam, İnsanı Hz. İnsan Kılar

🌿 İbnü'l-Farız, tasavvuf düşüncesinde ilahi aşkı şiir diliyle en yoğun biçimde ifade eden isimlerden biri olarak karşımıza çıkıyor. Onun "aşıkların sultanı" ve "şairlerin üstadı" şeklinde anılması, ilahi aşkı merkeze alan tasavvuf anlayışının hem düşünsel hem de estetik düzeyde bıraktığı etkiyi gözler önüne seriyor.

🌿 Şiirlerinde ilahi aşkı sadece geçici bir duygu taşkınlığı olarak görmedi; aksine insanı dönüştüren, hakikate taşıyan varoluşsal bir yolculuk olarak ele aldı. Bu hususta İbn Farız'ın Taiyye ve Hamriyye kasideleri gibi eserleri de dahil olmak üzere çok sayıda kasidesinin derlendiği eseri Divan (Nazmü's-süluk) günümüzde halen sıklıkla başvurulan kaynaklardan.

Zikredilebilir bir şey olarak ve olmayarak insan: Adlı-Adsız Varlık

🌿 İbnü'l-Farız Divanı, torunu Şeyh Ali'nin derleme çalışmalarıyla son halini alan yirmi dört kasideden oluşmakta.

🌿Şeyh Ali'nin aktardığına göre İbnü'l-Farız bu eserine ilk başta başka bir isim vermişti. Ancak rüyasında Hz. Peygamberi gördü ve Rasulullah kendisine kasidesini "Nazmü's-süluk" (Manevi Yolculuğun Dizilimi) olarak adlandırmasını buyurdu. Bu nebevi iltifat, kasidenin taşıdığı derin manaların ve şairin manevi makamının bir göstergesi sayıldı.

Mevlana'nın Mesnevi'sini İbn Arabi Düşüncesiyle Yorumlayan İsmail Ankaravi