Mozart Dinlemek Bizi Daha Zeki Yapar Mı?
"Mozart dinlemek zekayı artırır" efsanesi gerçekten doğru mu? Hikaye aslında basit bir deneyle başladı. Bilim insanları bir grup öğrenciye Mozart dinletti ve arkasından yapılan testlerde öğrencilerin zeka testlerinde artış gözlemledi! İşte kulaktan kulağa yayılan ve "Mozart Etkisi" denen o meşhur efsane böyle doğdu. Hatta iş o kadar büyüdü ki, sırf daha zeki olsunlar diye bebeklere anne karnında klasik müzik dinletilmeye başlandı.
⏺ Birçok insan klasik müzik dinlemenin entelektüel bir eylem olduğu yönünde düşüncelere sahip. Çalışırken, bir metin üzerine düşünürken veya odaklanmamızı gerektiren herhangi bir durumda klasik müzik açarak daha verimli olduğumuza inanırız. Peki entelektüel olmak ve klasik müzik arasındaki bu neden sonuç ilişkisinin tam tersi okumasını yapabilir miyiz?
⏺ Yani "zeki olduğumuz için klasik müzik dinliyoruz" değil de "klasik müzik dinlediğimiz için zeki oluyoruz" ifadesi kulağa biraz ilginç geliyor. Ancak bu, akademik araştırmalarda tartışılmış, üzerine deneyler yapılmış ve hatta kitaplar yazılmış bir soru: Mozart bizi daha zeki yapar mı?
⏺ Mozart Etkisi, 1950'li yıllardan bu yana hayatımıza girmiş bir kavram. Temel anlamıyla Wolfgang Amadeus Mozart'ın bestelerini dinlemenin bizi daha zeki yaptığını iddia eden klişe söylem. Bu IQ'daki artış tabii ki geçici bir durum. Ancak bebeklik ve çocukluk dönemlerinde beyin gelişimini kalıcı olarak olumlu yönde etkilediği iddiaları var. Bu, yalnızca bir pazarlama stratejisi mi, yoksa bir gerçekliğe dayanıyor mu bugün bile hala muamma.
⏺ Terime ilk kez 1991 yılında, Alfred Tomatis tarafından "Pourquoi Mozart?" (Neden Mozart?) isimli kitabında yer verildi. Böylece ağızlarda dolaşan bu söylem ciddiyet kazanmış oldu. Tomatis, Fransa'da çalışmalarını sürdüren bir kulak burun boğaz doktoruydu. İşitme ve konuşma bozukluğu olan hastaları üzerinde Mozart bestelerinden yararlanarak araştırmalar yapıyordu.
⏺ Alfred Tomatis aslında Mozart dinlemenin hastalarını daha zeki yapıp yapmayacağını gözlemlemiyordu. O, hastalarına çeşitli frekanslarda müzikler dinleterek bir tedavi planı oluşturmaya çalışıyordu. Deneylerin çıkış noktası farklı olsa da çıktıları dikkat çekiciydi.
⏺ Araştırmalarının sonucunda ise Tomatis, Mozart bestelerinin kulağın iyileşmesinde etkili olduğunu öne sürdü. Mozart'ın notalarının harmonisi, farklı frekansları sayesinde hastaların iyileşmesini hızlandırmıştı. Üstelik Tomatis'e göre Mozart zihinsel gelişim açısından da faydalıydı.
⏺ Mozart Etkisi'nin bizzat bir deneye konu olması; 1993 yılında Frances Rauscher, Gordon Shaw ve Catherine Ky isimli üç bilim insanı tarafından gerçekleştirildi. California Üniversitesi'nde organize edilen bu deney, 36 üniversite öğrencisi üzerinde yapıldı. Öğrenciler üç gruba ayrıldılar ve farklı koşullardaki tepkileri izlendi.
⏺ İlk gruba Mozart'ın "Re Major" eseri dinletildi. İkinci gruba gevşeyip rahatlamaları için sözlü talimatlar verildi. Son grup ise tamamen sessiz bırakıldı. 10 dakikanın sonunda öğrencilerden Stanford-Binet zeka testlerini çözmeleri istendi. Sonuçlar gerçekten şaşırtıcıydı.
⏺ Mozart dinletilen öğrencilerin uzamsal zeka puanlarında, diğer iki gruptaki öğrencilere nispeten 8-9 puanlık bir artış gözlendi. Tabii bu sonuçlar 10-15 dakika sonra tamamen eski haline dönüyordu. Fazlasıyla kısa olmasına rağmen bu artış özellikle pazarlamacılar tarafından çok çeşitli biçimlerde yorumlandı. Medya, deneyin sonuçlarını Mozart dinlemenin bizi daha zeki yaptığı şeklinde çarpıttı.
⏺ Müzik piyasasında ise bu hipotez sömürüldü ve yüksek meblağlı projelere alet oldu. Dan Campbell isimli bir müzisyen, Mozart Etkisi kavramının telif haklarını satın aldı. Mozart dinlemenin yalnızca zekayı değil genel sağlığı iyi etkilediği şeklinde algıları pazarladı. Çocukların uykusunu düzenleyeceğini, öğrenme kapasitelerini ilerleteceğini iddia etti. Mozart adeta her derde deva bir şifa kaynağı gibi sunuldu. Mozart Etkisi bir efsaneye dönüştü.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER MAKALELER
