Bektaşiliğin Kanunu: Balım Sultan Erkanı
Bektaşiliğin ikinci piri olarak bilinen Balım Sultan, II. Bayezid'in emriyle Hacı Bektaş-ı Veli Dergahı'na atanmıştı. Tarikata getirdiği reformlarla Bektaşilik son halini almıştı. Bu reformlar Balım Sultan Erkanı olarak adlandırılıyor. İşte, Bektaşiliğin Kanunu: Balım Sultan Erkanı'na dair bilmeniz gerekenler...
▪ 13. yüzyılda Hacı Bektaş-ı Veli etrafında teşekkül eden Bektaşilik, Anadolu coğrafyasının önde gelen tarikatlarından biri olmuştu. Gerek halk gerek devlet nezdinde itibar gören tarikat güçlü bir kültürel, sosyal ve dinî etkiye sahip idi.
▪ Bektaşilik, Balım Sultan döneminde devletin açıkça tanıdığı tek gayrisünni tarikat olarak dikkat çekmekte. Bu sebeple geçmişten günümüze Bektaşilik üzerine çeşitli çalışmalar yapılmış, literatür zaman içinde genişlemişti.
▪ Bektaşiliğin ikinci piri kabul edilen Balım Sultan, 15. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Bektaşi şeyhi olarak karşımıza çıktı. Dimetoka'da yer alan büyük Bektaşi tekkesi, Seyyid Ali Sultan (Kızıl Deli) Zaviyesi'nde faaliyet göstermişti.
Dimetoka neresidir?
Günümüzde Yunanistan sınırları içerisinde kalan şehir, Batı Trakya'da bulunur. Osmanlı döneminde özellikle II. Bayezid'in burada vefat etmesi ile alakalı olarak bilinir.
▪ Asıl adının Hızır Balı olduğu kaydedildi. Hacı Bektaş-ı Veli'nin soyundan geldiği iddia edilmektedir; ancak bu, tartışmalı bir mesele. Rivayetler konusundaki yetersizlik sebebiyle Balım Sultan hakkındaki bilgiler kısıtlı.
▪ Dönemin sultanı II. Bayezid ile Balım Sultan arasındaki ilişki günümüzde hâlâ sırrını muhafaza etmekte. Kimi kaynaklar, Balım Sultan'ın babası Mürsel Baba'nın Bayezid'in ilk şeyhi olduğu yönündeki rivayetlere yer vermekte. Beyazid'in, Balım Sultan'a olan ilgisi bu rivayet ışığında açılanmakta.
▪ Bayezid'in Dimetoka Sarayı'nda doğduğu biliniyor; ancak henüz küçük yaşlarda Amasya'ya gönderilmişti. 1512 yılında oğlu Yavuz Sultan Selim tarafından tahttan indirilen Bayezid, Dimetoka'ya giderken vefat etmişti. Bu durum, Dimetoka'nın Bayezid için özel bir yer olduğunu kanıtlıyor.
▪ 1492-1493 Arnavutluk Seferi sırasında kendisinin mehdi olduğunu söyleyen bir derviş, Bayezid'e yaklaşarak onu öldürmeye teşebbüs etmişti.
▪ Bu durum, Bayezid'in Balkanlar ve Rumeli'de bulunan birtakım bidat grupların sürgününü emretmesini beraberinde getirdi. Bayezid, bu kararından Balım Sultan'ın ricası üzerine vazgeçti.
II. BAYEZİD KİMDİR? SULTAN II. BAYEZİD DÖNEMİ KÜLLİYELERİ...
▪ Arnavutluk seferlerinin peşi sıra II. Bayezid, Balım Sultan'ı İstanbul'a davet etti. Kendisini Dimetoka'dan İstanbul'a getiren II. Bayezid Han, Balım Sultan'ı Hacı Bektaş-ı Veli Dergâhı'na atadı. İlerleyen yıllarda Bayezid'in bu dergâhtan istifade ettiği bilinmekte.
▪ Yaşanan gelişmeler neticesinde Bektaşilik, resmen Osmanlı Devleti'nin koruması ve kontrolü altına girdi. Böylece devletin tarikata gerekli durumlarda müdahale etmesi mümkün hâle geldi.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER MAKALELER
