Bektaşiliğin Kanunu: Balım Sultan Erkanı
Hacı Bektâş-ı Velî'den sonra ikinci pîr kabul edilen Balım Sultan, II. Bayezid'in emriyle Hacı Bektaş-ı Veli Dergâhı'na atanmıştır. Kendisi hakkında bilinenlerin tümü, yazılı ve sözlü Bektaşî geleneğine dayanmaktadır. Bektaşilik, onun getirdiği reformlarla son halini almıştır. 'Balım Sultan Erkânı' olarak adlandırılan bu reformlara dair bilmeniz gerekenleri derledik.
▪ 13. yüzyılda Hacı Bektaş-ı Veli etrafında teşekkül eden Bektaşilik, Anadolu coğrafyasının önde gelen inanç yollarından biri olmuştu. Gerek halk gerek devlet nezdinde itibar gören bu öğreti, güçlü bir kültürel, sosyal ve dinî etkiye sahipti.
▪ Bektaşilik, Balım Sultan döneminde devletin açıkça tanıdığı tek gayrisünni yapı olarak dikkat çekmekteydi. Bu sebeple geçmişten günümüze Bektaşilik üzerine çeşitli çalışmalar yapılmış, literatür zaman içinde genişlemişti.
▪ Bektaşiliğin ikinci piri kabul edilen Balım Sultan, 15. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Bektaşi şeyhi olarak karşımıza çıkmıştır. Dimetoka'da yer alan büyük Bektaşi tekkesi olan Seyyid Ali Sultan Zaviyesi'nde faaliyet göstermiştir.
▪ Asıl adının Hızır Balı olduğu kaydedilmiştir. Hacı Bektaş-ı Veli'nin soyundan geldiği iddia edilmektedir; ancak bu, tartışmalı bir meseledir. Rivayetler konusundaki yetersizlik sebebiyle Balım Sultan hakkındaki bilgiler kısıtlıdır.
Dimetoka neresidir?
Günümüzde Yunanistan sınırları içerisinde kalan bu şehir, Batı Trakya'da bulunur. Osmanlı döneminde özellikle II. Bayezid'in burada vefat etmesiyle bilinir.
▪ Dönemin sultanı II. Bayezid ile Balım Sultan arasındaki ilişki, günümüzde hâlâ sırrını muhafaza etmektedir. Kimi kaynaklar, Balım Sultan'ın babası Mürsel Baba'nın Bayezid'in ilk şeyhi olduğu yönündeki rivayetlere yer vermektedir. Bayezid'in Balım Sultan'a olan ilgisi bu rivayet ışığında açıklanmaktadır.
▪ Bayezid'in Dimetoka Sarayı'nda doğduğu bilinmektedir; ancak henüz küçük yaşlarda Amasya'ya gönderilmiştir. 1512 yılında oğlu Yavuz Sultan Selim tarafından tahttan indirilen Bayezid, Dimetoka'ya giderken vefat etmiştir. Bu durum, Dimetoka'nın Bayezid için özel bir yer olduğunu kanıtlamaktadır.
▪ 1492-1493 Arnavutluk Seferi sırasında kendisinin mehdi olduğunu söyleyen bir derviş, Bayezid'e yaklaşarak onu öldürmeye teşebbüs etmiştir.
▪ Bu durum, Bayezid'in Balkanlar ve Rumeli'de bulunan birtakım bidat grupların sürgününü emretmesini beraberinde getirmiştir. Ancak Bayezid, bu kararından Balım Sultan'ın ricası üzerine vazgeçmiştir.
II. BAYEZİD KİMDİR? SULTAN II. BAYEZİD DÖNEMİ KÜLLİYELERİ...
▪ Arnavutluk seferlerinin peşi sıra II. Bayezid, Balım Sultan'ı İstanbul'a davet etmiştir. Onu Dimetoka'dan İstanbul'a getiren II. Bayezid, Balım Sultan'ı Hacı Bektaş-ı Veli Dergâhı'na atamıştır. İlerleyen yıllarda Bayezid'in bu dergâhtan istifade ettiği bilinmektedir.
▪ Yaşanan gelişmeler neticesinde Bektaşilik, resmen Osmanlı Devleti'nin koruması ve kontrolü altına girmiştir. Böylece devletin bu yapıya gerekli durumlarda müdahale etmesi mümkün hâle gelmiştir.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER MAKALELER
