Uçan bir kuşu satın alabilir miyiz? İslam hukukunda garar kavramı
Uçan bir kuşu satın alabilir miyiz? Veya içinde ne olduğunu bilmediğimiz kapalı bir kargo paketini? İslam ticaret hukukunda izin verilen riskin ölçüleri nelerdir? Tüm bu soruların cevabını bulacağınız bu yazımızda, İslam'ın dürüstlük ve güvene dayalı ticaret ahlakının en güçlü yansımalarından biri olan "garar" yasağını ele aldık. Garar yasağı, hem alıcının hem de satıcının hakkını koruma altına alarak ticari ilişkilerde adeta iki taraf için de koruyucu bir kalkan işlevi görür. Bu mühim yasağın İslam fıkhında nasıl ele alındığını ve günümüz ticari meselelerine nasıl ışık tuttuğunu sizler için inceledik.
🌎İslam hukuku (fıkıh), kaynağını Kur'an ve sünnetten alan bir kurallar bütünüdür. Bireylerin birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini, karşılıklı sorumluluklarını irdeleyen İslam hukuku, en basit şekilde, toplumsal nizamı hedefler.
🌎Yalnızca ibadet meselelerini açıklığa kavuşturmakla kalmayıp aile, ticaret ve ceza hukuku gibi alanlarda da sistematik, oldukça kapsamlı çözümler sunar.
🌎Bu doğrultuda, bilhassa ticaret esnasında iki tarafın da güvenilirliğini artırmak ve adaletsizliği önlemek amacıyla son derece detaylı kurallar geliştirmiştir.
🌎Haksız kazancın, aldatılmanın önüne geçmek için tesis edilen kurallardan biri de garar yasağı etrafında şekillenir. Garar, en genel ifadeyle, ticari bir anlaşmada herhangi bir tarafın zarar görmesine sebep olabilecek aşırı belirsiz öngörülemeyen durumlar için kullanılır.
İslam'da hukuki ve ticari hayatın ilke ve amaçları nelerdir?
🌎Fıkıhta bir ticaretin veya alışveriş akdinin geçerli kabul edilmesi, söz konusu malın mevcudiyetine bağlıdır. Satın alınan/satılan malın teslim edilebilir olması ve detaylı bir şekilde ne olduğunun açıklanması gerekir.
🌎Örneğin; gökyüzündeki bir yıldızın alım satımının gerçekleştirilmesi mümkün değildir, çünkü niteliği ve niceliği kesin olarak bilinemez. Satın alan kişi bu yıldızı teslim alamaz. Bu, gökyüzünde uçan veya suda yüzen bir balığın satılmasına benzer. Malın akıbeti bilinir olmalıdır. Kumar gibi şans oyunlarının yasaklanmasındaki temel sebep de garar meselesidir.
🌎Son zamanlarda oldukça popüler hale gelen sürpriz kutu (mystery box) satışları ile içinde ne olduğu bilinmeyen depoların açık artırmayla satın alınması gibi uygulamalar, garar yasağının en somut modern örneklerindendir.
🌎Bu gibi durumlarda alıcı ödediği paranın karşılığında tam olarak ne elde edeceğini kesin olarak bilmez, bu da işlemleri tamamen şansa ve belirsizliğe dayalı hale getirir. Dolayısıyla İslam hukuku açısından garar başlığı altında değerlendirilebilir.
🌎Peki garar kavramı Kur'an-ı Kerim'de ve hadislerde nasıl ele alınır?
↪ Kur'an-ı Kerim'de doğrudan garar kelimesi geçmez; ancak aynı kökten gelen "aldatma", "aldanma" gibi kelimeler çok kez kullanılır. Hatta şeytan için çokça aldatan anlamındaki garur ifadesine yer verilir.
↪ Peygamber Efendimiz de içinde bu tarz büyük belirsizlikler barındıran satışları kesin olarak yasaklamıştır. Bu gibi durumlar için hadislerde genellikle bey'u'l-garar ifadesi geçmektedir.
Abdurrahman'n kızı Amre (r.a.)'den: "Resûlullah afetten kurtuluncaya kadar (olgunlaşıncaya kadar) meyve satışını yasakladı."
(el-Muvatta, Büyu', 12)
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER MAKALELER
