Ekrem Demirli: Sadreddin Konevi bizim son büyük düşünürümüzdür

Yayınlanma Tarihi: 11.03.2025 20:35 Güncelleme Tarihi: 12.03.2025 17:23

Bekir Salih Yaman salih.yaman@fikriyat.com.tr Editör

İslam düşünce dünyası farklı dönemlerde yaşamış önemli isimlerin katkıları ile genişlemiş, derinleşmiş ve günümüze ulaşmıştır. Anadolu coğrafyasının yetiştirdiği en önemli isimlerden olan Sadreddin Konevi, İbnü'l Arabi ile beraber İslam düşüncesinde metafizik düşünceyi kuran kişidir. Eserleri ile düşünsel sahada mühim kırılmalar gerçekleştirmiş olan Konevi'nin eserleri Fikriyat yazarı Ekrem Demirli'nin tercümesi ve notlandırmaları ile Fikriyat Yayınları'ndan okuyucularla buluşuyor. Sadreddin Konevi dizisinin son eseri Kırk Hadis Şerhi üzerine Ekrem Demirli ile kuşatıcı bir röportaj gerçekleştirdik.

7/12

Prof. Dr. Ekrem Demirli:

Bu açıdan İslam düşüncesi içerisinde ortaya çıkan hemen bütün büyük düşünürlerin bir Kur'an-ı Kerim meselesi olmuştur. Yani Kur'an-ı Kerim'i yorumlamak, Kur'an-ı Kerim'i ifade etmek diye bir meseleleri olmuştur. Buna bağlı olarak da Hz. Peygamber'i (SAV) yorumlamak Hz. Peygamber'in (SAV) sözlerini yorumlamak diye bir meseleleri olmuştur. Hz Peygamber'den (SAV) geride geniş bir miras kaldı ve bu miras Müslümanlar tarafından derlendi, hadis literatürünü oluşturdu. Zaman içerisinde birtakım tartışmalar ortaya çıktı ve bu tartışmalar hadis ve fıkhı birbirinden ayrıştırdı. Daha sonra tasavvufu kısmen ayrıştırdı. Buradaki temel sorun aslında bir peygamberin anlaşılma meselesiydi. Hz Peygamber (SAV) acaba nasıl anlaşılır, dinin kaynağı olarak peygamber, dinin kaynağı olarak nübüvvet nasıl görülebilir sorunuydu. Dolayısıyla şimdi mezhepler aslında bunu anlamak üzere ortaya çıkmış oldu.

DÜŞÜNCE ALEMİNİN SULTANI: İBNÜ'L ARABİ

8/12

Prof. Dr. Ekrem Demirli:

Zaman içerisinde bu geniş koleksiyonlardan pratik amaçlı bir takım hadisler derlendi. Mesela Buhari "El-Edebü'l Müfred" diye küçük bir kitap derledi ya da İmam Ahmed İbn Hanbel "Kitabü'z Zühd"ü derledi. Bunlar biraz daha geniş koleksiyonlar onun içerisinde de "kırk hadis" gibi hadis kitapları derlendi. Bunun amacı şu: Tekil olarak bir Müslümanın Hz. Peygamber ile ilişkisini kurmak. Çünkü bir Müslüman o kadar geniş bir koleksiyonla, o kadar geniş bir literatürle ilişki kuramaz. İmam Buhari'nin Sahih-i Buhari'sini ya da İmam Müslim'in Sahih-i Müslim'ini ya da diğer kitapları ortalama bir Müslüman okuyamaz. Okusa dahi bunlardan bir anlam, bilgi üretemez. Hâlbuki bir insan kırk hadis okuyabilir, bazen kırk hadisten daha az sayıdaki hadisleri okuyabilir ve bu hadislerle zihninde bir peygamber tasavvuru oluşabilir. Âlimler bunu bildikleri için insanlara bir rahmet, bir merhamet, kolaylık olsun diye ve İslam literatüründe bir işlevlik sağlamak için küçük kitaplar, küçük hadis kitapları derlemişlerdir. Bunların en bilineni kırk hadis derlemeleri olmuştur.

9/12

Prof. Dr. Ekrem Demirli:

En meşhurlarından bir tanesi de İmam Nevevî'nindir. O kadar olmasa bile meşhur olanlardan bir tanesi ise Sadreddin Konevi'dir. Dolayısıyla yani Konevi'nin yapmak istediği şey, hadislerle ilişki kurabilecek bir Müslüman için kırk hadis derleyerek Hz. Peygamber (SAV) hakkında bir tasavvur ortaya koymaktır. Yani Peygamber Efendimiz (SAV) ne dedi? Madem nübüvvetin kaynağı o, kaynak bize ne dedi? Aslında Sadreddin Konevi'nin Kırk Hadis Şerhi'ni düşünürken Fatiha Tefsiri'ni yorumlamasını dikkate almak lazım. Dikkat ederseniz Fatiha Tefsiri'nin Kur'an-ı Kerim ile ilişkisiyle kırk hadis litaretürünün hadis koleksiyonlarla ilişkisi aynıdır. Fatiha Tefsiri esas itibariyle Kur'an-ı Kerim'in bir hülasası gibi kabul edilir.

SADREDDİN KONEVİ FUSUSÜ'L-HİKEM'İN ANA KONULARI

10/12

Prof. Dr. Ekrem Demirli:

Böyle olduğu için eğer biz Fatiha Tefsiri'ni doğru anlayabilirsek, Fatiha Tefsiri'ni yorumlamayı öğrenebilirsek aslında Kur'an-ı Kerim'i anlama ihtimalimiz ortaya çıkabilir. Dolayısıyla büyük bir kitap mücmel olarak Fatiha'da derlenmiştir. Bunun için Sadreddin Konevi önce Fatiha Suresi'ni tefsir etmiştir. Aynı bakış açısıyla "Kırk Hadis Şerhi"ni yazmıştır. Daha doğrusu kırk hadis-i şerifi şerh etmiştir. Çünkü Peygamber Efendimiz'den (SAV) geriye dokuz bin hadis, on bin hadis, bazılarına göre tekrarlar çıkıldığında yirmi bin ya da otuz bine yakın hadis kaldığı rivayet ediyor. Otuz bin hadis içerisinden kırk hadis ile kişiye ahlaki hayat, itikadi hayat, toplumsal ilişkiler, dünya ile ilişkileri için genel bir perspektif, genel bir istikamet vermişsiniz demektir. Dolayısıyla şimdi bu bir pratikliktir, bu Müslümanlara bir kolaylıktır. Herkes âlim olamayacak, herkes Buhari, Müslim ezberleyemeyecek, herkes hadis hafızı olamayacak. O zaman herkes kırk hadis ya da biraz daha az hadis ile yetinerek bir peygamber tasavvuruna ulaşsın. Birinci ve temel nokta budur.

SADREDDİN KONEVİ'NİN KALEMİNDEN FÜSUSU'L HİKEM'İN SIRLARI

11/12

Prof. Dr. Ekrem Demirli:

Ancak şimdi ikinciyi unutursak kimle konuştuğumuzu veya kimin hakkında konuştuğumuzu anlamış olmayız. Sadreddin Konevi seçmiş olduğu kırk hadise öyle bir perspektif getiriyor ki peygamberin evrenselliğini biz o zaman anlamış oluyoruz. Hz. Peygamber (SAV) bir söz söylediğinde aslında bütün çağlara, bütün kişilere ve bütün mekânlara hitap edecek şekilde evrensel bir söz söyler. Bu, Sadreddin Konevi görevinin perspektifinde çok önemli bir konudur ve dinin evrenselliği burada ortaya çıkar. Peygamberin evrenselliğini idrak etmezsek dinin evrenselliğini konuşamayız. Bir hadis-i şeriften hareketle Hz. Peygamberin (SAV) evrenselliğini bu hadislere tatbik ederek bir yorum ortaya koyar. Nedir o hadis-i şerif?

"Bana cevâmiu'l kelim verildi."

VEFATININ 750. SENESİNDE BÜYÜK METAFİZİKÇİ SADREDDİN KONEVÎ'Yİ YÂD: ZÂHİDÂNE OLMAYAN ÖLÜM VAR MI?