Eserleri ile düşünce dünyamıza ışık tutan mütefekkir: Alev Alatlı
İki yıl önce, 179 yaşında hayata veda eden Alatlı, "bu toprakları daha çok sevdirmeliyiz" sözüyle akıllara kazınmıştı. İslam dünyasında özellikle Filistin davasına yaptığı katkılarla ön plana çıkan yazar, ekonomist ve düşünür Alatlı, Türk ve İslam dünyasının Batı ile olan hesaplaşmasını gören önemli bir aydındı. İşte, Alatlı'nın hayatından öne çıkan detaylar...
🔸 Bir süredir rahatsızlığı nedeniyle hastanede olan Alatlı, 02.02.2024 tarihinde yapılan açıklamada çoklu organ yetmezliği nedeniyle tedavi gördüğü hastanede 79 yaşında hayatını kaybetti.
📽 Alev Alatlı, Fikriyat'a verdiği özel röportajda Batı'nın kodlarına ve düşünce yapısına dair tespitlerini anlatmıştı:
⬛ Ülkemizde Avrupa ve Amerikan tarihini en iyi bilen düşünürlerden birisiniz. Sadece siyasi tarih değil ayrıca kültürel ve kurumlar tarihini de çok iyi bildiğinizi eserlerinizden rahatlıkla anlayabiliyoruz. İslam medeniyetinin kültür anlayışı İslam etrafında bir potada erimede iken Batı'da aksi bir durum gözlüyoruz. Tüm zenginlikleri sömürmek üzere kurgulanan bu anlayış Aristo'nun "uygun olan Yunanlıların barbarlar üzerinde hüküm sürmesidir" kelamından hareketle mi vuku buldu? Batı'nın barbarlık kodları nedir Hocam, bir barbar kavim ortaya estetik bir anlayış koyabilir mi?
🔴 Sorunuzun özünü teşkil eden iki kelime olan "barbar" ve "estetik" sözcüklerinin her ikisi de bir yabancı dilden alınma; her ikisinin de anlamları muğlak, netameli ve açıklamaya muhtaç. "Barbar" kelimesi, eski Yunancadan; Farisilerden, Mısırlılara, Finikelilere varıncaya kadar, (gerisini siz sayın artık!), "Yunanca bilmeyen" herkesi kapsar. Kelime asırlar içinde dünya dillerine girer, bugünkü anlamlarında kullanılmaya başlanır: yabani, vahşi, kaba, cahil, vb, vb. Yani, barbar kelimesi "herkesin doğru bildiği yanlış" yani "galat-ı meşhur" kullanılması sonucu, doğrunun yerini yanlışın alması halidir. "Barbar" sözcüğünün günümüzdeki en yakın karşılığı, "öteki"dir. Şimdi bir an, sorunuzu "...Yunanca bilmeyen bir kavim ortaya estetik bir anlayış koyabilir mi?" şeklinde Türkçeleştirdiğimizi hayal edin. Soruyu daha sorarken cevabını kendinizin verdiğinizi göreceksiniz: "Bir kavmin Yunanca bilmesiyle ortaya estetik bir anlayış koyabilmesinin ne alâkası var?"
Gelelim, "estetik" sözcüğüne, yine eski Yunanca. Bu defa "aisthesis"ten, duymak, algılamak anlamında bir sözcük ve özel bir felsefe dalı. Eflatun'dan Hegel'e, Marksa kadar bir felsefeci yoktur ki "sanattaki güzel" ya da "sanatsal güzellik" denilen muammanın "kuramsal temeller"ni oluşturmaya çalışmasın. Kuramsal temel oluşturmanın ne anlama geldiğini anlıyorsunuz: "Güzelin ne olup ne olmadığını belirleyecek kurallar geliştirmek." Bu hesapça, mesela İskandinav resimlerinin güzel, Tunus resimlerinin berbat olduğuna karar verebilirsiniz.
Görün ki günümüzde "öteki"nin ürünlerinin estetik olup olmadıklarını kültürel önyargıların ötesinde pazarda, arz-talep ile belirlenir. Heykel veya roman veya şarkı veya tablo satarsa estetik bir sanat eseri, satmazsa çöptür. Anadolu tanrıçalarından bir Kibele'yi, bir de Artemis'i gözünüzün önüne getirin: hangisi daha estetiktir? Hiçbiri içimize sinmiyorsa düşünmek lazım, Müslüman Türklerin sanat anlayışları nedir? Düşünmek lazım.
Öte yandan, Yunanca bilmeyen herkes "barbar" olunca, Aristo'nun bunların üstünde hâkimiyet kurmak, ehlileştirmek şarttır diye düşünmüş olması tabiidir. Atina'ya "asalak şehir" dediklerini bilir misiniz? Atina'ya ve Roma'ya. Çünkü sakinlerinin tüm ihtiyaçlarını "barbarlar" karşılar.
Röportajın tamamına ulaşmak için:
🔻
ALEV ALATLI: "KURTULUŞ, OKUMAK. NEFES ALMADAN, GÜNDE 3 SAAT 5 SAAT OKUMAK"
🔸 1944'te İzmir'de doğan Alatlı, liseyi Tokyo'da okudu. Ekonomi ve İstatistik lisans eğitimini ODTÜ, Ekonomi ve Ekonometri Yüksek Lisansını ABD, Vanderbilt Üniversitesinden (Nashville,Tennessee) aldı.
🔸 Felsefe öğrenimine de başlayan Alatlı doktora çalışmalarını ABD'de sürdürmüştü. Pek çok zihin yapısını henüz erken yaşlarda müşahede ederek, kendi düşünce sistemini ortaya koymaya çalıştı.
🔸 Okudu, çalıştı ve milletimizin eserlerinde milletimizi ve Batı ile olan meselemizi yazdı. Alatlı mensup olduğu milleti küçümsemediği, halkın meselelerini kulak ardı etmediği ve ortaya kalıcı çözümler koyabildiği için gerçek bir münevver, bir hakikat arayıcısı ve karanlıklardan devşirdiği ışığıyla yol katan bir düşünce yolcusudur.
🔸 Hem Türkiye'nin dünya siyasetindeki durumu hakkında hem de Türk milletinin Batı ile süregelen meseleleri üzerine tespitleri önem arz eder. Mensubu olduğu toplumla hem ruhen hem de fikren "bir" olan bir yazar, ekonomist ve düşünce insanı olan Alatlı, bu topraklara ait önemli bir aydındır.
🔸 Filistin davasına neredeyse 40 yıldır fikirleriyle destek veren ve uluslararası alanda tanıtımına büyük katkılar sağlayan bir bir yazardır. Filistin'e verdiği bu katkılardan dolayı 1986'da Tunus'ta sürgünde bulunan Yaser Arafat tarafından "Özgürlük Madalyası"yla onurlandırıldı.
🔸 Usta yazar, verdiği bir röportajda, "Çok şanslı bir insan olarak kendimi konumlandırırım. Bu şans önce bir asker kızı olarak başlar. Her zaman bir kısıtlı bütçe halinde hareket etmek zorunda olan bir ailenin çocuğu olmak önemli, memur çocuğu olarak devamlı olarak tayin edilirseniz, çok görüyorsunuz Türkiye'yi. Bu benim en büyük şansımdır. Özellikle Türkiye'nin doğusunda yaşamak, okula gitmek, oradaki sıkıntıları görmek büyük şanstı." ifadelerini kullanmıştı.
🔸 "Bize Yön Veren Metinler" çalışmasıyla İslam dünyasında yaklaşık üç bin yıllık bir düşünce serüvenine ışık tuttu. Düşünce merkezleri uzun yıllar içerisinde etkileşim ve dönüşüm ile ortaya çıkar. Binlerce yıllık bir fikir seyahatinin sonucu olan "Batı Düşüncesi", Antik Yunan'dan başlayarak Sanayi Devrimi ile taçlanan bir zihni coğrafyayı ifade eder.
🔸 Ülkemizde Batı ve Batı düşüncesini en iyi bilen isimlerden olan Alev Alatlı'nın kaleme aldığı "Batı'ya Yön Veren Metinler" bu düşünce sistematiğinin temellerini ortaya koyan mini bir ansiklopedi gibidir.
ALEV ALATLI'NIN RÜYA KİTABINDAN 20 ALINTI
