İlk Osmanlı vakfiyelerinde bir kadın imzası: Asporça Hatun
Bizans saraylarının ihtişamından Osmanlı'nın kuruluş sancılarına uzanan, bir prensesin sultanlığa evrilen gizemli hikâyenin kahramanı, Asporça Hatun. O, yalnızca Orhan Gazi'nin eşi değil; vakfiyelere kazınan mührüyle Osmanlı'da kadın gücünün ilk mimarlarından, iki imparatorluk arasında köprü kuran asil bir şahsiyetti. İşte, ilk Osmanlı vakfiyesine imzasını atan Asporça Hatun'un hayatı...
🔸 Osmanlı tarihinde, hanedanın hanım sultanlarının yeri her zaman çok ayrı tutulmuş ve özel muamele edilmiştir. Sultanların birçoğu farklı milletten ve dinden olabilmekteydi.
🔸 Elbette Osmanlı'ya tâbi olduktan sonra Müslümanlığı kabul edip Osmanlı gelenek ve göreneklerine göre yaşamışlardır. İşte, bu hanım sultanlardan biri de belki de pek aşina olmadığımız Asporça Hatun'dur.
🔸 Asporça Hatun'un kökeni ile alakalı pek çok soru işareti olsa da hakkında en yaygın kabul gören görüş, onun bir Bizans prensesi olduğudur.
🔸 Bizans İmparatoru II. Andronikos Paleologos'un kızı olduğu rivayet edilir. Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemindeki stratejik evlilik politikasının bir parçası olarak Orhan Gazi ile evlenmiştir.
🔸 Orhan Gazi, Asporça ile ilk eşi Nilüfer Hatun'dan sonra izdivaç yapmıştır. Asporça Hatun ise hayırlı faaliyetleriyle hanedanın ikinci hükümdarı döneminde sarayda önemli bir sultan olarak anılmıştır.
🔸 Bu evlilik, o dönemde Söğüt ve çevresinde güçlenen Osmanlı Beyliği ile zayıflayan Bizans İmparatorluğu arasındaki diplomatik dengelerin bir yansıması olarak görülebilir.
🔸 "Asporça" ismi ile alakalı farklı söylemler ve kökeni ile ilgili tartışmalı olsa da, Türk-İslam geleneği içerisinde saygın bir "Hatun" unvanıyla anılmış ve bu kimliğiyle tarihe geçmiştir.
🔸 Asporça Hatun'u özel kılan en temel etken şüphesiz, onun adına düzenlenen vakfiyelerdir. Onun için Osmanlı tarihinde kendi mülkünü kamu yararına vakfeden ilk kadın sultan diyebiliriz. Bu vakfiye ise o dönemin sosyal yapısını ve kadının ekonomik gücünü anlamak açısından eşsiz bir belge niteliğinde.
🔸 Asporça Hatun'un 1323 yılında düzenlenen vakfiyesi, Osmanlı'nın en eski resmi belgelerinden biri olarak kabul edilmekte. Bu belgede Orhan Gazi, eşine bazı köyleri ve mülkleri vermiş, Asporça Hatun da bu gelirleri hayır işlerine harcamıştır.
🔸 İşte bu da Asporça Hatun'un bağımsız bir mali güce sahip olduğunu gösteriyor. Bu noktada şunu eklememiz gerekiyor, Asporça'ya kendi adına vakıf kurma hakkını Osman Gazi vermiştir.
