Tüketimde helal kazancın ve temiz gıdanın önemi

Önceki yazımızda, müslüman birey için hayatının her safhasında ve her alanında olduğu gibi, tüketim anlayışı ve faaliyetlerinde de onun hem duygu ve düşüncelerini hem de tutum ve davranışlarını, inandığı dinin ilkelerinin belirlediğini ve bunların yaşadığı hayatta insanlara rehberlik ettiğini belirterek sözlerimiz son vermiştik. Doğrusu İslam dini kadar, kişinin dünya hayatında ihtiyacı olan hususlara ilgi gösteren, sorularına cevap ve sorunlarına çözüm sunan bir başka dinden söz etmek mümkün değildir. Dolayısıyla, tüketim anlayışı ve tüketim ahlâkı başta olmak üzere, helal kazancı ve tüketimi ilgilendiren konularda aklımıza takılan ve modern hayatta karşımıza çıkan her konuda söz söyleyebilecek bilgi birikimini bu dinin asırlardır süregelen kültürel mirasında bulmak, bilgilenmek ve aydınlanmak mümkündür diyebiliriz.

Tüketim ahlâkı konusunda yazılacaklara, önce "Helal" ve "Tayyib" kelimeleri bağlamında "Helal gıda ve Helal kazanç" temelinden başlamamız gerektiği kanaatindeyiz. Çünkü her tüketim, öncesinde, üretilen bir şeyi kazanmakla ya da elde etmekle başlamaktadır.

Bundan sonraki satırlarda, İslam'ın temel kaynakları olan Kur'an-ı Kerim'den ve Peygamberimizin hadis-i şeriflerinden bilgiler devşirerek "Helal" ve "Tayyib" kavramları üzerinde durmak, böylece tüketim ahlâkının temelini teşkil eden "kazancın helal ve temiz oluşu" şartının ne kadar önemli olduğunu ortaya koymak niyetindeyiz.

Ayetlerdeki "helal" ve "tayyib" kelimeleri hangi anlamları taşıyor?

"Helâl", bilindiği üzere, İslam dinine göre yapılmasına, yenilip içilmesine veya kullanılmasına izin verilen, dinin yasaklamadığı meşru ve serbest olan işleri, davranışları ve nesneleri ifade eden bir kavramdır. Helal, genellikle iyi, temiz ve yararlı olan, kişiye zarar vermeyen unsurları kapsar. Aynı zamanda yiyecek ve içeceklerin yanı sıra kazanç yollarını, ticari işlemleri ve günlük davranışları kapsadığını da söyleyebiliriz.

Tüketim faaliyetlerinde göz önünde bulundurulması gereken ikinci kavram, "tayyib" kelimesiyle karşılık bulmaktadır. "Tayyib", İslam'ın dinî yaşantımıza kazandırdığı ve kültürümüze dahil ettiği, çok boyutlu özellikleri ve muhtevasıyla insanlara tanıttığı ve öğrettiği bir kavramdır. İslam dininin, yaşanılan dünya hayatında meşru yoldan kazancın ve helal yoldan beslenmenin ne denli önemli olduğunu, bu kavramın elli farklı ayete konu olmasından anlamak mümkündür. Bu ayetlerden anlaşılan ortak mana şudur, temizlik, sadece fiziki anlamda hijyenik=temiz olmak değil, ahlakî anlamda da iyi ve güzel nitelikler sahibi olmaktır.

Sözünü ettiğimiz elli ayetin pek çoğunda, birlikte zikri geçen helal ve tayyib kelimeleri, onların birbirinden ayrılmaz bir ikili olduğu izlenimini vermektedir. Ancak tayyib kelimesinin anlam zenginliği, daha ilk bakışta bize, "tüketim" kavramının, sadece gıda, yiyecek ve içecek tüketiminde değil, hayatın pek çok alanında söz konusu olabileceğini göstermektedir. Sadece bu tespit bile, İslam dininin, konuya ne denli geniş bir perspektiften baktığını göstermeye yetecektir. Dilerseniz bu ayetler üzerinde yoğunlaşarak dinî bir kavramın, yaşanan hayatta ne denli önemli bir yeri ve değeri olduğuna şahitlik edelim.

"Tayyib" kelimesindeki anlam zenginliği…

En özlü ifadesiyle, "Tayyib", "temiz ve yararlı olduğu için insan tabiatına hoş gelen, aklın ve dinin benimsediği şey"dir. Bu kelime, biraz önce ifade ettiğimiz üzere, Kur'an'ın insanlara tanıttığı bir kavramdır.

Sözlükler bu kelimenin, "hoş ve lezzetli olmak" anlamındaki tîb (tâb) kökünden türediğini belirtirler. Yine sözlüklerde tayyib için, "duyuların ve nefsin haz aldığı, güzel, hoş ve lezzetli bulduğu şeyler" gibi karşılıklar vardır. Kur'an-ı Kerimdeki ayetlerde, bu kelimenin "güzel söz, verimli temiz toprak, iffetli kadın, güvenli şehir, güzel koku, lezzetli yemek, temiz su, asil aile, meşrû kazanç" vb. anlamlarda kullanılmış olması, onun ne kadar geniş muhtevalı bir kavram olabileceğinin işaretlerini vermektedir.

Kur'an-ı Kerim'in elli ayetinde ayetinde geniş bir yelpazeye yayılmış olarak yer alan Tayyib kelimesi, asıl müminler için son derece önemli mesajlar taşımaktadır. Buna göre mümin, başta yeme içme, beslenme konusunda gereken hassasiyeti mutlaka gösterecektir ki duaları kabul olunsun… Bunun yanında, konuşurken sözüne, ekip-biçerken toprağına, inşa ederken şehirlerine, pişirirken yemeğine, içerken suyuna, yuvasını kurarken ailesine, çalışırken kazancının kaynağına da özen gösterecektir. Ve bilecektir ki, tüm bu hususlar "tayyib" vasfına sahip olmalıdır ve tayyib kavramı bütün bu konuları ilgilendirmektedir vesselam…

Konuya devam edeceğiz. Sağlıcakla kalınız…

Mehmet Emin Ay

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.