Müslüman alimlerin mühendislik çalışmaları
Makinelere bağımlı olarak yaşadığımız, otomobillerin, bisikletlerin ya da elektrikli aletlerin hayatlarımızı kolaylaştırdığı bugünlerimizin öncesinde, bu keşiflerin hangi aşamalardan geçtiğini hiç düşündünüz mü? Bundan bin yıl önce, İslam uygarlığının altın çağında Müslüman alimler pek çok icada imza attılar ve günlük yaşamımızda sık kullandığımız düzeneklerin mucidi oldular. İslam uygarlığında Müslüman alimlerin gerçekleştirdiği mühendislik çalışmalarını derledik.
Önceki Resimler için Tıklayınız
Bazı havuzlarda sonsuz dişli ve içi boş akıllı göbek vanası kullanılmıştı. Suyun nereye gideceği ve sonuç olarak hangi fıskiye şeklinin oluşacağı bu vana ile belirleniyordu. Hareketi dönen boruya aktarmak için sonsuz dişli ve çark kullanımı, endüstriyel devrim kapsamında otomatik makinelerin geliştirilebilmesi için büyük önem taşıyan kontrol sistem mühendisliğinde atılmış çok önemli bir adımdır.
Su ile ilgili insan yaşamına doğrudan dokunan bir başka gelişme ise 13. yüzyılın başlarında yaşandı. Birçok Müslüman teknisyen, yapılan iş miktarının hayvan ve su gücü kullanılarak artırılabileceğini kavramıştı.
İslam dünyasının bu büyük yenilikçi ve mühendislerinin başında El Cezeri ve Takiyüddin gelir. Her ikisi de deneyler yaparak otomatik makinelerin atası sayılabilecek etkileyici makineler inşa ettiler. Onların çalışmaları günümüz medeniyetini muazzam şekilde etkilemiştir.
12'nci yüzyılın sonları ve 13'üncü yüzyılın başlarında Cizre'de yaşayan El Cezeri, 1180'lerde Diyarbakır'ın Artuklu sultanının emrinde çalışıyordu. Modern mühendislerin performansı artırabilmek için en uygun şekle sokma arayışına girmesi gibi, El Cezeri de makineler icat etmeye ve onları geliştirmeye çok meraklıydı.
Teknik çizim alanında usta olan El Cezeri, büyük miktarlar suyu tamamen kendi başına yukarı kaldırabilen bir makine icat ederken, krank milini ilk kez kullandı. Dönme hareketini doğrusal harekete aktaran krank mili, tarihte yapılan en önemli keşiflerden biri olarak kabul edildi.
Günümüzde krank milleri oyuncaklardan araba motorlarına ve lokomotiflere kadar birçok yerde kullanılır.
El Cezeri, hayvan gücüyle çalışan bir makine daha kullandı. Bu makinede, ark şeklindeki su kabı, dişlilerden ve sürgülü krank mekanizmasından oluşan karmaşık bir sistemle yukarı ve aşağı hareket ettirilir.
Krankın Avrupa'da makine parçası olarak kullanılması, mühendislik devriminin yaşandığı 15'inci yüzyıla kadar gerçekleşmeyecekti.
El Cezeri beş tane su kaldırma makinesi tasarlamıştı. Bunlardan iki tanesi su kaldıracının geliştirilmiş versiyonları olup bir tanesinde hayvan gücünün yerini dişliler ve su gücü alıyordu. Krank milinin icadını El Cezeri'nin diğer çığır açan icadı olan su kuvvetiyle çalışan pompa izledi.
Dişli çarklar, bakır pistonlar, emme ve iletme amaçlı borular ve tek yönlü sürgülü vanalar kullanılan bu pompa, sulama ve sıhhi amaçlı suyu emerek 12 metre kadar yukarıdaki su isale sistemine çıkarıyordu.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER MAKALELER
