Arama

Gıyaseddin Cemşid Kaşi kimdir?

Simon Stefan, Newton, Kepler gibi birçok bilim adamına atfedilen çalışmanın asıl sahibi olan Gıyasettin Cemşid, astronomi, trigonometri, matematik ve makine bilimi gibi pek çok bilim alanında değerli çalışmaları kaleme aldı. Pi sayısının hesaplanması, binom açılımı, gök cisimlerinin şekillerinin keşfi gibi birçok ilke imza attı. Peki, bu önemli İslam alimi Cemşid, Uluğ Bey'in rasathanesinin gelişmesine nasıl katkıda bulundu?

  • 1
  • 10
GIYASEDDİN CEMŞÎD KİMDİR?
GIYASEDDİN CEMŞÎD KİMDİR?

Semerkant'ın en büyük âlimlerinden olan Gıyaseddin Cemşîd'in tam adı Gıyaseddin Cemşîd b. Mes'ûd el-Kâşî'dir. Farslı bir aileye mensup olan Kâşî, Kaşan'da doğdu. İlköğrenimini Kaşan'da yapan Gıyaseddin Cemşîd, dönemin önde gelen bilim adamlarından olan babasından aldı.

Önceleri tıpla ilgilenmesine rağmen astronomi ve matematiğe duyduğu merak asıl mesleğini ikinci plana itmesine yol açtı. Başka bilimsel kaynaklardan faydalanabilmek ve çalışabilmek için Irâk-ı Acem'i dolaştı ve nihayet Uluğ Bey'in davetiyle Semerkant'a yerleşerek araştırmaları için gereken malî kaynağa ve ilmî ortama kavuştu.

Kâşî, Irâk-ı Acem'i dolaşırken Nasiruddin Tusi'nin yaptığı Meraga Gözlemevi gitti, burada Nasiruddin Tusi ve Şirazi'nin eserlerini inceledi. Kendi döneminden önce yapılan astronomi cetvellerinin işleyişini iyileştirmiş, eksiklerini de gidermişti.

Zic adı verilen yıldız cetvellerinin, gezegenlerin dünyaya olan uzaklıklarını ve güneş ile ay tutulmalarının hesaplanmasında kullanılan "Tabak-ül Menatil" adlı aletin yapılışını ve kullanımını eserinde gösterdi.

Bilimsel çalışmalarla kendinden söz ettiren Kaşi, Timur Devleti'nin Sultanı Uluğ Bey tarafından Semerkant'a davet edilince buraya yerleşti. Sultan ile dostluk kuran Cemşid'in, özellikle Uluğ Bey'in rasathanesinin proje ve inşa aşamalarında yaptığı tavsiyelerin önemli rolü oldu. Ünlü âlim, bu rasathanenin başına getirildi ve Uluğ Bey'in zîcinin hazırlanmasında büyük katkıları bulundu.

Birçok bilimsel çalışmaya ev sahipliği yapan Semerkant Gözlemevi'nin kurulmasında büyük çabalar gösteren Gıyaseddin Cemşid, bu çalışkanlığı ve başarıları nedeniyle Uluğ Bey ve ahali tarafından "âlim Cemşid" olarak bilinir.

Uluğ Bey ile ilgili haberimize ulaşmak için tıklayın.

  • 4
  • 10
GEZEGENLERİN YÖRÜNGE ŞEKİLERİNİ ASLINDA KİM BULDU?
GEZEGENLERİN YÖRÜNGE ŞEKİLERİNİ ASLINDA KİM BULDU?

Bilim adamı Kepler'e mal edilen gezegenlerin yörünge elips şeklinde olduğu bilgisi, aslında bu Avrupalı bilim adamından yaklaşık 100 sene önce yaptığı çalışmalarla Gıyaseddin Cemşid tarafından keşfedilmişti.

Yıldız, gezegen ve ay yörüngelerinin elips şeklinde olduğunu tespit eden Gıyaseddin Cemşid, Nüzhet-ül Hedaik adlı eserinde bu bilgiyi kaleme almıştı.

  • 5
  • 10
Pİ SAYISININ GERÇEK DEĞERİNİ HESAPLADI
Pİ SAYISININ GERÇEK DEĞERİNİ HESAPLADI

Cemşîd, trigonometri üzerinde yaptığı çalışmalar sonucu sinüs cetvellerini hazırladı ve bunu üçüncü dereceden trigonometrik denklemlerin çözümünde kullandı. Düzlem trigonometrinin temel formüllerinden olan; sin3A=3sinA-4sin3A formülünün adı birçok trigonometri kitaplarında Cemşîd-ül-Kâşî eşitliği olarak belirtilir.

Trigonometri alanında diğer bir başarısı da "pi" sayısının gerçek değerini çok hassas bir şekilde hesaplamış olmasıdır. Gıyaseddin Cemşid, Semerkant'ta bu başarılı çalışmalarına ek olarak üç sene boyunca ay tutulmalarını çok hassas bir ölçüyle hesapladı. Aynı zamanda yüksek dereceli denklemlerin çözümlerine yönelik yöntemler geliştirdi.

2019 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN