Ayet ve hadislerin ışığında İslam'da ticaret ahlakı
Dinimize göre, bir Müslümanın başkasına muhtaç olmadan hayatını sürdürmesi esastır. Bu maksatla helal ve meşru yoldan kazanç temin etmek, ticaretle ilgilenmek övgüye lâyık bir durumdur. İslam, tüm insanlığa güvenli ve dengeli bir hayatın yol haritasını çizer. Bundan dolayı da alışveriş ve ticaret ahlâkına dair birtakım ilkeler koyar. Gelin, ayet ve hadislerin ışığında İslam'da ticaret ahlakına daha yakından bakalım.
Önceki Resimler için Tıklayınız
📌Kur'an-ı Kerim'de, Medyen halkına gönderilen Şuayb (as) ticarette, ölçü ve tartıda hile yapmayı alışkanlık hâline getiren kavmini bundan vazgeçmeleri yönünde tavsiye verdiği bildirilir.
🔹 Medyen halkı bolluk içinde, müreffeh bir hayat yaşıyordu; yani onların böyle ahlâk dışı davranışlara sapmaları yoksulluktan kaynaklanmıyordu. Hz. Şuayb, bu konu üzerinde çok durdu; ölçüyü, tartıyı eksik tutmamalarını, adaletle ve düzgün ölçüp tartmalarını, kendi çıkarları uğruna insanların mallarının değerini düşürmemelerini ve yeryüzünde fesat çıkararak ülke düzenini bozmamalarını emretti. Böylece hak dinin tevhid ve adalet ilkelerini toplumda yerleştirmeye çalıştı. Özellikle dürüstlük ilkesi üzerinde durdu. Kişinin insan ilişkileri alanında dürüst olmadıkça Allah'a karşı da dürüst olamayacağını anlattı.
(x) Hz. Şuayb kimdir? Eyke ve Medyen halkının helak edilmesi...
💠
"Ölçüyü tam tutun, eksik verenlerden olmayın. Doğru terazi ile tartın. İnsanların hakkı olan şeyleri kısmayın, bozgunculuk yaparak yeryüzünde karışıklık çıkarmayın." (Şuarâ suresi, 181-183. ayetler)
(x) Şuarâ suresi 181-183. ayetin tefsiri 📕 ve meali 🔊
🔹 Medyen halkının Hz. Şuayb'in emirlerini dinlememesi helak olmalarına neden oldu. Tıpkı Medyen halkı gibi Kureyşliler de ticarette hile yapıyor, eksik ölçüp tartıyorlardı. Halkın belini bükseler de önem verdikleri nokta daha fazla para kazanmaktı. Kur'an-ı Kerim'de de bu yanlış davranışlar önceki toplumları helak ettiği ve böyle davrananların sonu onlar gibi olacağı hatırlatılır.
📌Peygamberimiz (sav) hadisinde ölçü ve tartıyı doğru olarak yapmayanların dünyada da kuraklık ve kıtlık ile cezalandırılacağı bildirilir. (x)(İbn Mâce, "Fiten", 22)
🔹 Ölçüyü tam yaprak hileden uzaklaşmak insanların birbirine olan güven duymalarına vesile olur. Bu emirler, adalet ve insanlar arasındaki güven ilişkisinin toplumsal önemini gösterir.
📌 Resulullah (sav) paranın ticarî hayat içinde olması, yani hapsedilmeyerek tedavülde bulunmasını tavsiye ederdi.
💠
"Kim bir akar veya ev satıp da parasını benzeri bir şeye yatırmazsa, onun bereketini göremez."
🔹 Aynı şekilde, malın piyasaya sürülmesini ve pazara çıkarılmasını tavsiye ederken karaborsacılık yapmayı da kesin bir dille yasaklamıştır.
📌 Bir müminin özelliği doğru sözlü ve güvenilir olmasıdır. Alışverişte açık sözlü ve şeffaf olmak, yalan, hile ve aldatmadan kaçınmaktır. Öyle ki "Doğru sözlü ve güvenilir tacir (ahirette) peygamberler, sıddîklar ve şehitlerle beraber bulunacaktır." (x)(Tirmizî, "Büyû",4; İbn Mâce; "Ticârât",1) hadisleriyle de doğru sözlü ve güvenilir tüccarı övülmüşlerdir.
🔹 Helal kazanç uğruna ter dökerken, attığı her adımda ibadet bilinci taşımalıdır.
📌Allah Resûlü (sav) ihtiyaçlarını temin etmek için zaman zaman Medine pazarına giderdi. Orada alışveriş yapan insanları izleyerek onlarla sohbet ederdi.
(x) Müslümanların ilk ticaret merkezi: Suku'l İslam
📌 Medine pazarında dolaştığı zamanların birinde buğday satıcısı dikkatini çekti. Kuru görünen buğday yığınına elini daldırdı. Ancak çuvalın altı göründüğü gibi değildi. Parmakları ıslanan Peygamberimiz, satıcıya bu ıslaklığın sebebini sordu. Adam buğdayların yağmurdan ıslandığını söyledi. Bunun üzerine Hz. Peygamber (sav) "Öyleyse insanların görmeleri için ıslak olan kısmı üste koyman gerekmez miydi?" buyurdu ve şöyle uyardı: "Bizi aldatan, bizden değildir." (x) (Müslim, İman, 164; Darimî, Büyû', 10)
📌 Peygamber Efendimiz (sav) bir hadislerinde de şöyle buyurur: "Kusurlu bir malı, ayıbını söylemeden satmak bir Müslüman'a helâl olmaz." (x) (Müslim, "İman", 43, 164; İbn Mâce, "Ticârât", 45)
💠
📌 Bir malın kusurunu gizlemek, hem alışverişin bereketini hem de insanlarını birbirine olan güvenini yok eder. Her ne kadar kısa vadede kâr etmiş gibi görünse de aslında sonuç hüsrandır. Aldatıcı reklamlar ve haksız rekabetlerle piyasayı bozmak Müslümanın şahsiyetine uymaz.
🔹Bir mümin, kâr elde etmek için her yolu mubah görmez; geçici dünya malına kalıcı ahiret saadetini değişmez.
📌 Resulullah (sav) "Alıcı ve satıcı doğru söyler, her şeyi açıkça ortaya koyarlarsa, alışverişleri helâl ve mübarek (bereketli) olur." (x) (Buharî, "Büyû", 19) buyurur. Eğer varsa malın kusurunu söylemenin ve tarafların birbirlerine karşı dürüst davranmalarının alışverişin helal ve bereketli olmasının en önemli şartlarından biri olduğunu belirtir.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER MAKALELER
