KALBİN DERİN DEHLİZLERİNDE BİR YOLCULUK
İskender Pala, Kalp adlı eserinde Kur'an'dan tasavvufa, şiirden tarihe uzanan zengin bir anlatımla kalbin gizemli dünyasını ele alıyor. Gazali'den Fuzuli'ye, Şeyh Galib'den Feridüddin Attar'a uzanan gönül ehlinin izinde aşkı, imanı, hikmeti, arınmayı ve insanın iç dünyasını anlatıyor. Okuyucuyu kalbini tanımaya ve hakikati kendi içinde aramaya davet ediyor.
🖌 İnsan, kendisini tanımak için asırlar boyunca nice yollar aradı. Kâh aklına başvurdu, kâh ilmin kapısını çaldı; kimi zaman filozofların düşüncelerinde, kimi zaman şairlerin mısralarında, kimi zaman da hakikatin izini süren sûfîlerin hikmetli sözlerinde kendisini aradı. Fakat bütün bu arayışların sonunda dönüp dolaşıp aynı yere geldi: Kalbine…
🖌 Kalp… İki kaburga arasında atan bir et parçasından çok daha fazlası; insanın sevinçlerini, kederlerini, korkularını, özlemlerini, inançlarını ve aşklarını taşıyan esrarengiz bir âlem. Bazen bir bakışla yaralanan, bir sözle incinen, bir hatırayla yeniden canlanan; kimi zaman küçücük bir iyilikle aydınlanan, kimi zaman da koca bir dünyanın yükünü sessizce sırtlanan bir cevher.
🖌 Eli yoktur ama okşar, dili yoktur ama konuşur, gözü yoktur ama nice gözün göremediğini görür. Akıl hesap ederken o hisseder; akıl ölçüp biçerken o inanır, sever, yanar ve bazen bütün mantıkların karşısında kendi hakikatini savunur.
🖌 İskender Pala, Kalp adlı eserinde işte bu gizemli âlemin kapısını aralıyor. Kalbi yalnızca biyolojik bir organ yahut duyguların merkezi olarak ele almakla yetinmiyor; onu edebiyatın, tasavvufun, dinin, felsefenin ve insanlık tarihinin kesiştiği geniş bir anlam dünyası içerisinde inceliyor.
🖌 Eserini Kalp Külliyat, Kalp Muhteviyatı ve Kalp Spektrumu olmak üzere üç ana bölüm üzerine kuran yazar, her bölümde kalbin başka bir yönünü, başka bir hâlini ve başka bir derinliğini okuyucunun dikkatine sunuyor.
🖌 Bu yolculukta Kur'an-ı Kerim'in kalbe dair ayetleri ve hadis-i şerifler, sûfîlerin hikmetli sözleriyle yan yana geliyor. Gazâlî, Ferîdüddin Attâr, Fuzûlî, Şeyh Gâlib, İbrahim Edhem ve Mahmud Hüdâyî gibi gönül dünyasının büyük isimleri, kalbi kendi irfanları ve tecrübeleri doğrultusunda anlatıyor.
🖌 Şairlerin beyitleri, mutasavvıfların menkıbeleri, tarihî şahsiyetlerin yaşantıları ve farklı düşünce dünyalarından yazarların değerlendirmeleri aynı hakikatin etrafında birleşiyor: Kalp, insanın kendisini ve hakikati tanıdığı en derin mekândır. Böylece eser, yalnızca kalbin ne olduğunu anlatan bir kitap olmaktan çıkarak, insanın asırlardır kalbi anlamak için verdiği mücadelenin de bir panoramasına dönüşüyor.
🖌 Pala'nın anlatısında kalp bazen bir kandil, bazen bir hazine, bazen aşkla tutuşan bir ateş, bazen de korunması gereken yedi surlu bir kale olarak karşımıza çıkıyor. Bir beyitte sevgilinin neşteriyle yaralanan kalp, başka bir anlatıda imanın mahalli, bir diğerinde marifetin kaynağı oluyor.
🖌 Kalbin yanışı yalnızca acının değil, arınmanın da ifadesine dönüşüyor. Maddî ateşin tükettiği şey, manevî ateşin içinde yeniden şekilleniyor. Âşık yanarken eksilmiyor; aksine kabalığından sıyrılıyor, inceliyor, pişiyor ve kendi hakikatine yaklaşıyor.
🖌 Kalp'in sayfalarında dolaşırken insan, yalnızca geçmişin büyük isimlerinin kalp hakkındaki düşünceleriyle karşılaşmıyor; kendi iç dünyasının da sorgusuna çekiliyor. Bir beyitte kendisini buluyor, bir menkıbede kendi eksikliğini fark ediyor, bir ayette kalbinin hangi yöne dönmesi gerektiğini yeniden düşünüyor.
🖌 Her anlatı, kalbin başka bir kapısını aralarken okuyucuya aynı soruyu farklı biçimlerde yöneltiyor: Biz kalbimizi ne kadar tanıyoruz? Onu neyle besliyor, neyle kirletiyor, ne uğruna yoruyoruz?
🖌 Bazen bir sevgilinin hasretinde, bazen bir duanın sessizliğinde, bazen de kimsenin görmediği bir iyilikte kendini ele veriyor kalp. Onu anlamak için yalnızca tıp kitaplarına, bilimsel açıklamalara ya da aklın hükümlerine bakmak yetmiyor; biraz şiir, biraz hikmet, biraz aşk ve biraz da insanın kendi içine dönme cesareti gerekiyor.
🖌 İskender Pala'nın Kalp adlı eseri, işte bu cesarete davet ediyor okuyucuyu. Edebiyatın zarif diliyle tasavvufun derinliğini, dinî kaynakların hikmetiyle tarihî anlatıların zenginliğini bir araya getirerek kalbin bilinmeyen coğrafyasında uzun bir yolculuğa çıkarıyor.
🖌 Bu yolculuğun sonunda belki kalbin ne olduğunu bütünüyle kavrayamayacağız; fakat onun ne kadar büyük bir emanet olduğunu, ne kadar kolay incindiğini ve ne kadar büyük bir hakikati içinde sakladığını daha iyi anlayacağız.
🖌 "Beytin görünürdeki anlamı şöyle: "Gönül denen aşk sayfasına baktım, kenarları hep şerh edilmiş, açıklamalarla doldurulmuş. Anladım ki bu nüsha (aşkı bilen) birinin elinden geçmiş."
🖌 Ancak buradaki "meşrûh" kelimesi bize derhal teşrih ilmini (otopsi, parça parça kesme) hatırlatır ki zû-fünûn (fen sahibi, bilgin) da zaten bir cerrah için uygun kelimedir. Bu durumda beytin bir başka anlamı şöyle oluşur: "Kalp denen sathı inceledim; çevresi neşter neşter yarılmış. Bildim ki bu yarıklar, fenler sahibi bir bilginin işi (ameliyatı hâzık bir hekim yapmış)."
🖌 Tıbbî bilgileriyle hayal gücünü ortak kullanan Nev'î burada kendisinin bir aşk hastası olduğunu ve aşkı iyi bilen sevgilisi tarafından bir cerrah titizliğiyle kalbinin delik deşik edildiğini söylüyor. Bu ifadesinde şair mecazî olarak kalbinin kırıldığını ve üzüntüsünü bize bildiriyorsa da hakikatte bir kalp ameliyatından bahsediyor.
🖌 Ve bu ansiklopedist şair, bu sözü ettiğinde Dr. Barnard'ın kalp nakli ameliyatını gerçekleştirmesi için yaklaşık dört yüzyıl bekleneceğini henüz bilmemektedir."
İSKENDER PALA