İnsanlık belleğinin kaynakları: 'Mitolojik hayvanlar'

Grifonlar göğü, tan ağarışını, ilim, irfan ve kuvvet gibi kavramları ifade eder. Türklerde özellikle kartal başlı Grifonlar yaygın olarak görülür.

Türk mitolojisinde önemli bir yeri olmasına rağmen bir kartal, at ya da kurt kadar önemli olmadı. Bununla birlikte Türk destanlarında ayı, aptal bir hayvan olarak bilinir. Ayı, orman tanrısı ya da orman ruhunun simgesiydi. Başkurtlar onu ata saydı. Erken devirlerde kurdun adının tabu olması gibi ayı adının da zikredilmesi yasaklanmıştı.

Ayı tipi elbiseler şamanlar tarafından kullanılmış, onun farklı kısımlarından alınan kemikler de şaman elbiselerine dikilmek suretiyle şamanın göğe seyahatinde yardımcı ruh olarak işlev gördüğüne inanıldı. Çinliler için güç ve cesaretin sembolüdür.

Bu sembolün İslamiyet'ten sonraki dönemde anlamında bazı değişiklikler oldu. Kaba kuvvetin ve kötü insanın simgesi haline geldi.

Balık, Türk kozmolojisinde(evren biliminmde) gök gürültüsü unsurunun hayvan biçimli sembolüdür.
Özellikle göl ve nehir kıyılarında yaşayan Türk topluluklarında bereket, refah ve bolluk simgesi olarak görüldü, evlilikte de mutluluk ve üremenin simgesi oldu.

Fakat Türklerin balık ve balıkçılığa ilgileri azdı. Balıkçı Türkler Asya'nın kuzeyinde soğuk bölgelerde yaşamışlar, çünkü başka geçim kaynağı bulamamışlardı. Ayrıca Uygurlarda balık öldürmek ve balıkçılıkla uğraşmak günah kabul edilir.

Boğa genellikle yer unsuru içinde değerlendirilmekle beraber bazı anlamlarıyla gökle de ilişkilendirilir. Eski Türklerde boğa kahramanlık arması ve simgesidir. Aynı zamanda savaş ilahı da sayılır. Boğa ve onun yüksek coğrafi bölgelerde yaşayan tüylü cinsi olan kotuz, kuvvet ve kudret simgesi olduğundan aynı zamanda hükümdar ya da hükümdarlık simgesi ya da arması sayıldı.

Tonyukuk yazıtında hükümdarın yağlı semiz bir boğayla karşılaşması bu konuyu destekler. Noyun Ula'daki Hunlara ait mezarlarda aslana benzeyen boğa kabartmaları görülüyor.

Türk mitolojisinde kahramanlık simgesidir. Özellikle buğra denilen erkek develer kahramanlar tarafından töz olarak kabul edilmiştir. Irk Bitig'de geçen üç kehanet, deveye belli bir roller yükler. Bunların ikisi, tüm tuhaflıklarıyla ortaya sorunlar atmakta ve kehanetlerin birinde erdişi bir deve yer almaktadır.

Selçuklu ve Osmanlılarda önemli bir hayvan olan devenin, koruyucusu olduğuna inanılan Oysul-Ata'nın insanları da koruduğuna inanılırdı. Deve, Türk halklarının ekonomisinde daima önemli bir rol üstlenir. Devenin önemine işaret eden çok sayıda mevcut kanıt konusunda Kâşgarlı Mahmud'u anımsamak yeterli olacaktır.