İbn Kemal kimdir? Bir devrin hafızası İbn Kemal hakkında bilinmesi gerekenler
Osmanlı'nın önemli tarihçi ve şeyhülislamı Kemalpaşazade Şemseddin Ahmed Efendi, dedesine nispetle İbn Kemal olarak da bilinir. 16. yüzyılın Osmanlı ilim ve kültürünün en büyük alimlerinden biri olan İbn Kemal, dönemlerinde yaşadığı II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman'nın sevgi ve saygısını kazandı. Hadis, tefsir, fıkıh gibi dinî ilimler başta olmak üzere tarih, edebiyat, felsefe, dil ve tıp gibi birçok ilme olan hâkimdi. Peki, İbn Kemal'in hayatını değiştiren olay neydi? Yavuz Sultan Selim, İbn Kemal ile ilgili ne vasiyet etti?
Önceki Resimler için Tıklayınız
🔸 II. Bayezid'in emriyle Türkçe bir tarih kaleme alan ve daha sonra devam ederek, eserini ilk on padişahın anlatıldığı 10 ciltlik bir tarih hâline getiren Şeyhülislâm İbn Kemal'in eseri Osmanlı tarihçiliğinde bir dönüm noktasıdır.
🔸 İbn Kemal'in tarihiyle ilk dönem Osmanlı tarihçiliği en önemli eserini verdi. İbn Kemal, daha önce yazılmış tarihlerde olduğu gibi tarihi birbiriyle ilgisi olmayan olaylar dizisi olarak değil, birbirine bağlı bir hadiseler zinciri olarak ele aldı. Bir konuyu anlatırken onun meydana gelmesine sebep olan önceki hadiselerin de üzerinde durdu.
🔸 İbn Kemal'in eseri Osman Gazi'den Mohaç Seferi dönüşüne kadar olan süreyi kaleme aldı. Her padişaha bir defter, yani bir cilt ayırdı. Ancak Kemal Paşazâde'nin on defterden oluşan eserinin tamamı bugün mevcut değildir.
🔸 Yavuz Sultan Selim zamanında Osmanlı kamuoyunu Safevilere karşı hazırlamak amacıyla yazdığı risâlede Şah İsmail'i ve akidesini eleştirerek Şiîlerle yapılacak savaşın cihat sayılacağını belirtmesi ile ün kazandı.
🔸 Osmanlı'nın en uzun sefer-i hümayunu Mısır seferiydi. Mısır fethedilip İstanbul'a dönülürken Adanda civarına şiddetli bir yağmur başladı. Her taraf çamur deryasına döndü.
🔸 Yavuz Sultan Selim ve Kemal Paşazade ile sohbet ederek ilerliyordu. Bir ara Kemal Paşazade'nin atı tökezledi ve atının ayağından sıçrayan çamur, padişahın kaftanını kirletti. Kemal Paşazade, son derece mahcup oldu.
🔸 Yavuz Sultan Selim, bu büyük ilim adamını mahcup etmemek için hizmetçilerine şöyle dedi:
"Bana yeni bir kaftan getirin ve bu elbisemin üzerindeki çamurları da sakın temizlemeyin! Âlimlerin atının ayağından sıçrayan çamur, bizim için kıymetlidir. Ben öldüğüm zaman bu kaftanımı, sandukamın üzerine örtersiniz."
🔸 Kemalpaşazade'nin çamurlu kaftanı günümüzde hala Yavuz Sultan Selim'in kabri üzerindedir.
🔸 16. yüzyılın Osmanlı ilim ve kültürünün en büyük âlimlerinden biri olan İbn Kemal, dönemlerinde yaşadığı üç padişahın sevgi ve saygısını kazandı.
🔸 Hadis, tefsir, fıkıh gibi dinî ilimler başta olmak üzere tarih, edebiyat, felsefe, dil ve tıp gibi birçok ilme olan hâkimdi ve bu alanlarda eser verdi.
🔸 Eser verdiği her ilim dalında, karmaşık konuları cesaretle tartışır, alanın en önemli alimlerini ustalıkla eleştirirdi
🔸 Mısır'ın alınmasından sonra şöhretini duyan Mısır uleması kendisini denemek istemişse de sonunda onun ilmî kudretini kabul etmek zorunda kaldı.
🔸 Bizzat kendisi de bu kabiliyetinin farkındaydı. Farsça hakkında yazdığı risâlesinde kendini, Arapçaya dair kitabını Harem-i Şerif'te eline alıp Araplara, "Gelin, atanızın dilini benden öğrenin" diyen Zemahşerî'ye benzetir.
(x) Şeyhülislam konaklarında iftarlar nasıl yaşanırdı?
🔸 İbn Kemal daha genç yaşında Sa'deddin et-Teftâzânî ve Seyyid Şerîf el-Cürcânî gibi âlimlerle mukayese edilerek, Osmanlı âlimleri arasında dolayı "el-muallimü'l-evvel" unvanıyla anıldı.
🔸 Ayrıca, ilimdeki mahareti şerî meseleleri çözme ve fetva verme konusundaki kabiliyetinden dolayı da "müfti's-sekaleyn" (insanların ve cinlerin müftüsü) lakabıyla da anıldı.
🔸 Onun öğrencisi olan Ebüssuûd Efendi de "el-muallimü's-sânî" kabul edilir.
(x) Sultan Abdülhamid'in Şeyhülislam olarak görevlendirdiği Abdullah Quilliam
