Rasûlullah’ın (sav) Hz. Ümmü Seleme İle Evliliği

Müminlerin annesi Ümmü Seleme'nin asıl adı Hind bintu Ebû Ümeyye el-Mahzûmiyye olup Rasûlullah'ın (sav) hanımları arasında ilmi, dirayeti, güçlü şahsiyeti, sabrı ve aile hayatına dair rivayetleriyle özel bir yere sahiptir. Rasûlullah (sav) ile evliliği yalnızca bir nikâh hadisesi değil; hicret, eş kaybı, çocukların hasret ve sorumluluğu, dulluk ve yeniden aile kurma süreçlerini birlikte gösteren son derece öğretici tarihî bir örnektir.

Ebu Seleme ile Evliliği ve Dul Kalması

Ümmü Seleme'nin ilk eşi Abdullah İbn Abdulesed olup Ebû Seleme künyesiyle bilinmektedir. İlk Müslümanlardan olan çift, Mekke'de ağır baskılara maruz kalmış, Habeşistan hicretine katılmış, daha sonra Medine'ye hicret etmişti. Böylece Ümmü Seleme İslâm uğruna vatanını terk eden ilk muhacir hanımlardan biri olmuştu.

Ebû Seleme Uhud Gazvesi'nde yaralanmış, yarasının yeniden açılması veya ağırlaşması sonucunda hicretin dördüncü yılında vefat etmiştir. Ümmü Seleme'nin onun ölümünden sonra Rasûlullah'ın öğrettiği musibet duasını okuduğu ve Allah'tan kaybettiğinin yerine daha hayırlısını vermesini istediği sahih rivayetlerde yer alır. Daha sonra Rasûlullah (sav) ile evlenmesi, Ümmü Seleme tarafından bu duanın ilâhî karşılığı olarak değerlendirilmiştir.

Evlilik Teklifi

Ümmü Seleme'nin iddetinin tamamlanmasından sonra evlenme teklifleri aldığı bilinmektedir. Hadis alimi Nesâî, Ahmed İbn Hanbel ve diğer kaynaklarda nakledilen meşhur anlatıda Hz. Ebû Bekir'in teklifini kabul etmediği, ardından Rasûlullah'ın (sav) kendisine evlilik teklifinde bulunduğu aktarılır.

Rivayete göre Ümmü Seleme teklifi duyduğunda üç hususu gündeme getirmiştir: Çocuk sahibi bir anne olması, kumalarına karşı kıskançlık yaşayabileceği endişesi ve yakın velilerinin o sırada yanında bulunmaması. Rasûlullah'ın (sav) çocuklarının bakımının Allah'ın yardımıyla karşılanacağını, kıskançlığı konusunda kendisi için dua edeceğini ve velilerinden hiç kimsenin bu evliliği reddetmeyeceğini bildirdiği nakledilmektedir. Bu bilgiler Nesâî ve iman Ahmed İbn Hanbel'in Müsned adlı eserinden bulunmaktadır. İsnadının değerlendirilmesi konusunda hadis âlimleri arasında farklı hükümler bulunduğu gibi rivayetin de meşhur olduğuna dair kayıtlar mevcuttur.

Bu rivayetin tarihî değeri büyüktür. Çünkü Ümmü Seleme'nin evlilik kararında yalnızca kendisini değil çocuklarını da düşündüğünü göstermektedir. Rasûlullah'ın (sav) da onun anneliğini ve çocuklarının olmasının evliliğin önünde bir engel olamayacağını belirtip bu şartların evliliğe mani olabilecek şartlar olmadığını ifade buyurduğu görülmektedir.

Nikahın Gerçekleşmesi

Siyer ve hadis kaynaklarının yaygın kabulüne göre evlilik hicretin dördüncü yılında, muhtemelen Şevval ayında gerçekleşmiştir. Nikâhın velîliği konusunda farklı bilgiler vardır. Meşhur rivayette Ümmü Seleme'nin oğlu Ömer'e nikâhı gerçekleştirmesini söylediği aktarılır. Ancak Ömer İbn Ebû Seleme'nin o tarihteki yaşı ve ilgili rivayetlerin isnadı sebebiyle fakih ve muhaddisler bu konuyu ayrıca değerlendirmişlerdir. Dolayısıyla "nikâhı kesin olarak küçük oğlu kıydı" şeklindeki belirtilmiş ifade yerine, bunun kaynaklarda yer alan fakat tartışılmış bir rivayet olduğunu belirtmek gerekir.

Rasûlullah'ın (sav) Ümmü Seleme ile evlenmesiyle onun çocukları da Rasulullah hanesinin bir parçası hâline gelmiştir. Böylece bu evlilik, yalnızca dul bir hanımın değil, çocuklu bir ailenin tamamının yeni bir aile çatısı altında korunmasını sağlamıştır.

Ümmü Seleme'nin Mehri ve Ev Eşyaları

Ümmü Seleme'ye verilen mehir konusunda Ahmed İbn Hanbel'in Müsned'inde dikkat çekici bir rivayet bulunmaktadır. Buna göre Rasûlullah (sav), Ümmü Seleme'ye önceki hanımlarından birine verdiğinden daha az vermeyeceğini belirterek "iki el değirmeni, iki su kabı ve içi lif doldurulmuş deri bir yastık" gibi eşyalar vermiştir. Rivayetin bazı tariklerinde isnad problemi bulunduğundan bu malzemeleri tartışmasız sahih bir mehir listesi şeklinde sunmak da tartışma konusu olmuştur. Fakat erken kaynaklarda Ümmü Seleme'nin evlilik hazırlığıyla bağlantılı olarak zikredilen önemli bir bilgidir. Bu eşyalar aynı zamanda Rasulullah hanesindeki hayatın sadeliğini göstermesi bakımından son derece anlamlıdır. Burada gösterişli bir çeyiz, büyük servetler veya lüks ev eşyaları değil; günlük hayatın temel ihtiyaçlarını karşılayan değirmen, su kabı ve yatak malzemesi karşımıza çıkmaktadır.

Zifaf ve İlk Günler

Ümmü Seleme'nin evliliğinde diğer birçok annemizden farklı olarak zifaf sonrasına dair sahih bir ayrıntı bulunmaktadır. Sahih Müslim'de Ümmü Seleme, Rasûlullah'ın (sav) kendisiyle evlendikten sonra yanında üç gece kaldığını bildirmektedir. Rasûlullah (sav) daha sonra bunun onun değerinin düşük olduğu anlamına gelmediğini belirtmiş; isterse yedi gece kalabileceğini, fakat bunu yaptığı takdirde diğer hanımlarına da aynı süreyi ayıracağını söylemiştir. Ümmü Seleme üç geceyle yetinmeyi tercih etmiştir.

Bu bilgiler Rasulullah ailesinde eşler arasındaki adaletin nikâhın ilk günlerinden itibaren nasıl gözetildiğini açıkça göstermektedir. Yeni evlenen dul hanım için üç günlük özel süre tanınması ve bunun ardından normal nöbet sistemine dönülmesi daha sonra İslâm aile hukukunda da ele alınan meselelerden ve fıkhî kurallardan biri hâline gelmiştir.

Düğün Yemeği

Ümmü Seleme'nin velîmesine/düğün yemeğine ilişkin müminlerin annesi Zeyneb bintu Cahş veya diğer annemiz Safiyye'de olduğu kadar ayrıntılı sahih bir yemek listesi mevcut değildir. Rasûlullah'ın (sav) evlilik münasebetiyle velîme vermesi genel sünnet olmakla birlikte, Ümmü Seleme için kaç kişi çağrıldığı, hangi yemeklerin hazırlandığı ve koyun kesilip kesilmediği konusunda kesin bilgiler bulunmamaktadır.

Bunun için Ümmü Seleme'nin düğününü Rasulullah'tan sonraki ya da günümüzdeki görkemli merasimleri biçiminde düşünmek ve tasvir etmek doğru değildir. Kaynaklardan gördüğümüz tablo son derece sade bir ev kurma sürecidir: nikâh gerçekleşmiş, Ümmü Seleme çocuklarıyla birlikte Rasulullah ailesine katılmış, temel ev eşyaları hazırlanmış ve Rasûlullah (sav) ilk üç gece onun yanında kalmıştır.

Hz. Ümmü Seleme'nin evliliği bu yönüyle İslâm toplumunda dul ve çocuklu bir kadının yeniden evlenmesine dair son derece önemli bir örnektir. Onun anneliği, yaşı veya daha önce evlilik yaşamış olması değersizleştirilme sebebi yapılmamış; bilakis ilmi ve şahsiyetiyle daha sonra müminlerin anneleri ve ashab arasında en önemli kadın âlimlerinden biri kabul edilmiştir.

Ahmet Ağırakça

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.