Arama

Matematiğin temellerini atan Müslüman alimler

Birçoğumuzun trigonometriyle ilk tanışması sinüs, kosinüs ve tanjant hesaplayabilen bilimsel hesap makinelerinin elimize ilk tutuşturulduğunda okul yıllarına tekabül eder. İleri düzey matematikle ilk gerçek ve büyüleyici buluşmamız olan bu garip işlevler kimimizi aslında bakarsanız pek azımızı fazlasıyla heyecanlandırmıştır. Peki, Müslüman âlimlerin 10. yüzyıldan önce trigonometrinin temellerini atsa da Batı'daki modern matematiğin tanjant trigonometrisini keşfetmesi için beş yüzyıl, Kopernik'in bundan haberdar olabilmesi için ise bir yüz yıl daha geçmesi gerektiğini biliyor muydunuz?

  • 1
  • 13
SADECE İNSAN ZEKASIYLA HESAPLANABİLİR Mİ?
SADECE İNSAN ZEKASIYLA HESAPLANABİLİR Mİ?

Trigonometri çoğunlukla üçgenlerle ilgili sorunların çözülmesi bağlamında anlatılmakta olup kısa bir süre sonra öğrenciler için tekrarlarla dolu sıkıcı bir hale gelir. Bunun sonucunda, birçok öğrenci trigonometrinin astronomi, kartografi ve denizcilik gibi alanlardaki daha ilginç ve karmaşık problemlerin çözümünde kullanıldığını ve çok büyük öneme sahip olduğunun farkına varamamaktadır. Bugün kendimizi emanet ettiğimiz hesap makinelerimizle üçgenlerin açılarını ve kenarlarını hesaplarken bir an durup kendimize şu soruyu sormuyoruz: Belirli bir açının sinüsünü hesap makinasına başvurmaksınız sadece kalem, kâğıt ve insan zekâsına dayanarak hesaplayabilir miyiz?

  • 2
  • 13
MÜSLÜMANLAR TRİGONOMETRİYİ NEREDE KULLANDI?
MÜSLÜMANLAR TRİGONOMETRİYİ NEREDE KULLANDI?

Trigonometrinin ilk nüveleri, Müslümanların özellikle namaz vakitlerini doğru belirleyebilmek amacıyla gayretli bir şekilde çalıştığı astronomide yatar. Ancak Müslümanlarda önce Yunanlı astronomlar da Güneş'in, Ay'ın ve o zaman bilinen beş gezegenin hareketlerini anlayabilmek amacıyla, belirli üçgenlerin bilinmeyen kenar ve açılarını diğer kenar ve açılardan yola çıkarak hesaplayabilmektedirler.

  • 3
  • 13
MÜSLÜMANLARIN ELİYLE AVRUPA'YA ULAŞAN ESER
MÜSLÜMANLARIN ELİYLE AVRUPAYA ULAŞAN ESER

Güneş'in, Ay'ın ve gezegenlerin konumlarına duydukları meraktan hareket eden Yunanlılar, geometrik problemlerin çözümlenmesini mümkün kılan tablolar ve kurallar geliştirdiler. Bu konudaki en kapsamlı yaklaşıma çalışmalarını MS 2. yüzyılın başında İskenderiye'de sürdüren astronom Batlamyus'un Almagest aslı eserinde rastlanır. Vatlamtus'un Büyük Düzenleme adlı eseri Avrupalı bilim insanlarına orijinal Yunanca eseri tercüme eden ve veciz bir yaklaşıma bu esere Macisti yani "En Büyük" adını veren Müslümanlar eliyle ulaşmışlardır. Kitaba verilen bu ad, Batlamyus'a Müslüman bilim çevrelerinde gösterilen saygıyı açık bir şekilde yansıtır.

  • 4
  • 13
ESKİ ÇAĞLARDAKİ ASTRONOMLAR PROBLEMLERİ NASIL ÇÖZÜYORDU?
ESKİ ÇAĞLARDAKİ ASTRONOMLAR PROBLEMLERİ NASIL ÇÖZÜYORDU?

Eski çağların sonlarında yaşayan astronomlar, düzlem trigonometrisiyle ilişkili problemleri çözmek için Almagest'in Birinci Kitabı'nda yer alan Dairedeki Kirişler Tablosu'ndan faydalanmaktaydılar. Bu tablo, 180 dereceye kadar yarım derecelik aralıklarla yerleştirilen yaylar için yarıçapı altmış birim olan daireye denk gelen kirişlerin uzunlarını veriyordu.

  • 5
  • 13
MÜSLÜMAN ASTRONOMUN BULDUĞU KEŞİF
MÜSLÜMAN ASTRONOMUN BULDUĞU KEŞİF

13. yüzyıl Müslüman astronomu Tûsî, 'Çapraz Figür' adlı eserinde dik açılı üçgenlerle ilgili problemlerin bu kiriş uzunlukları tablosu kullanılarak nasıl çözümlendiğini açıklamaktadır. Tûsî, üçgenler ve daire yayları arasında bağlantı kuran çok önemli bir gözlem yapmıştı: Tüm üçgenler bir dairenin içine çizilebilir. Bu sebeple üçgenin her bir kenarı, her bir açısının karşısında yer alan yaya karşılık gelen kiriş olarak görülebilir.

2018 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN