Arama

Çaka Bey kimdir? Tarihteki önemi nedir?

Çaka Bey, iyi bir teşkilatçı ve denizciydi. Ege sahillerinde ilk Türk tersanesiyle donanmasını kurdu, İzmir ve civarında ilk Türk yerleşmesini sağladığı gibi bu bölgelerin daha sonra Türkmen beylikleri tarafından fethine de zemin hazırladı. Ayrıca Anadolu Selçukluları ile Balkanlar'daki Peçenekleri bir araya getirip Bizans'ın yerinde büyük bir Türk devleti kurma ideali vardı. İşte Çaka Bey'in tarihteki önemi...

  • 1
  • 8
Türkleri denizlerle kaynaştıran ilk öncü
Türkleri denizlerle kaynaştıran ilk öncü

Türkleri denizlerle kaynaştıran ilk öncü, Çaka Bey olmuştur. Çaka Bey, İstanbul'daki esaret döneminde deniz ve denizciliğe karşı tutku derecesinde bir ilgi duymaya başladı. İzmir'i ele geçirdi ve müstakil bir Türk Beyi olarak sınırlarını genişletti. İzmir'de o döneme göre modern sayılabilecek bir tersane yaptırdı. Kürekli ve yelkenli gemilerden oluşan 50 parçalık ilk Türk donanmasını 1081 yılında inşa etti.

Çaka Bey, 1081 yılında Ege'nin sıcak sularına yelken açarak Urla, Çeşme ve Foça'yı ele geçirdi. 1081 yılı Türk Deniz Kuvvetlerinin kuruluş yılı olarak kabul edildi. İlk Türk donanması 1089 yılında Midilli, 1090 yılında ise Sakız Adası'nı fethederek denizlerin dünyasına hızlı bir giriş yaptı.

Çaka Bey komutasındaki ilk Türk donanması, 19 Mayıs 1090 tarihinde Karaburun ile Sakız Adası arasında kalan Koyun Adaları civarında Bizans donanması ile karşılaştı. Tarihte "Koyun Adaları Muharebesi" olarak geçen bu ilk deniz savaşında Bizans donanması ağır kayıplarla geri çekilmek zorunda kaldı. Çaka Bey'in 1095 yılında ölümü, yükselen bir değer olan Türk denizciliğinin gelişim hızında da önemli rol oynadı.

  • 2
  • 8
Çaka Bey hayatı kısaca
Çaka Bey hayatı kısaca

Çaka Bey veya Çağa Bey, 1071'deki Malazgirt Meydan Muharebesi'nin hemen sonrasında Selçukluların Anadolu coğrafyasına yayıldıkları dönemde Smyrna (günümüzde İzmir) merkezli bağımsız bir beylik kuran ve yöneten 11. yüzyıl Selçuklu komutanı ve denizcisidir. Türk tarihinin ilk donanmasını oluşturduğu için tarihteki ilk Türk amirali olarak kabul edilir. Dânişmendnâme'de Oğuzların Çavuldur boyuna mensup bir "başbuğ" olarak zikredilir.

1071 yılı sonrasında Anadolu'ya yapılan Selçuklu akınlarına katılan ve 1078 civarında Bizans İmparatorluğu'na esir düşen Çaka Bey, İmparator III. Nikiforos'in dikkatini çekerek protonobilissimus unvanıyla saraya alındı. 1081'de imparatorluğa I. Aleksios geçince kendisine verilen unvan ve ayrıcalıkların geri alınması sebebiyle saraydan ayrıldı. Aynı yıl, İzmir tarihindeki ilk Türk hâkimiyetini sağladı. Bir müddet sonra sınırlarını genişleterek bazı Ege adaları ile Ege kıyı şeridindeki bazı şehirlerde hâkimiyet kurdu. 1092 yılı civarında, günümüzde Çanakkale'de yer alan Abidos'u kuşattı, fakat Bizans İmparatoru I. Aleksios'un Anadolu Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan'ı kışkırtması üzerine Kılıç Arslan tarafından öldürüldü.

  • 3
  • 8
Anadolu’nun fethiyle görevlendirildi
Anadolu’nun fethiyle görevlendirildi

Çaka Bey, Malazgirt Savaşı'nı takip eden yıllarda Alparslan'ın Anadolu'nun fethiyle görevlendirdiği beylerden biri olup Dânişmendnâme'ye göre Sultan Turasan'ın maiyetinde bulunuyordu. Sultan Turasan 20 bin kişilik kuvvetiyle Dânişmend Gazi'den ayrılıp yanında Çaka, Kara Tona ve Hasan Hoşâvendî olduğu halde Kayseri'den İstanbul'a kadar akınlar yaptı. Ancak onların akınları bir deniz savaşında son buldu. Çaka Bey bu mücadelelerin birinde Bizanslı kumandan Kabalika Aleksandr'a esir düştü (1078) ve İmparator Nikephoros Botaneiates'in sarayına gönderildi.

İmparator ona "protonobilissimos" unvanı ile bazı imtiyazlar tanıdı ve hediyeler verdi. Anna Komnena'ya göre Çaka, sarayda Homeros'u okuyup anlayacak kadar Bizans dilini ve Bizans savaş metotlarını öğrendi. Hatta Bizans tahtına göz diktiği belirtilen Çaka'nın denizciliğe önem vermesinin sebebi İstanbul'u ele geçirme planlarına dayandırılmaktadır.

1081'de Bizans tahtına çıkan İmparator I. Aleksios Komnenos tarafından bütün imtiyazları elinden alınan Çaka Bey daha sonra İzmir'i ele geçirdi. Bu sırada Anadolu'nun çeşitli yerleri Türk beyleri tarafından fethedilmiş, Bizans'ın Anadolu ile irtibatı kesilmişti. Bu durumdan istifade eden Çaka, gemi inşaatından anlayan birinin de yardımıyla kırk gemi inşa ettirerek oluşturduğu ilk açık deniz Türk donanması ile faaliyete geçti.

  • 4
  • 8
Çaka Bey’in ilk deniz galibiyeti
Çaka Bey’in ilk deniz galibiyeti

Ebü'l-Kāsım ile Bizans'a karşı ortak hareketlerde bulundu. Selçuklu ümerâsından Porsuk'un İznik'i muhasara etmesi ve Ebü'l-Kāsım'ın da Bizans ile anlaşmak zorunda kalması bu planı bozdu. Bu sırada Bizans'ın donanması ile kara ordusu büyük ölçüde çökmüş ve zayıflamıştı. Bu fırsatı değerlendiren Çaka Bey, ilk olarak sahil şehirlerinden Urla ve Foça'yı aldı. Daha sonra Midilli ve Sakız'ı zapt edip Sisam ve Rodos'a kadar uzandı. Adaları kurtarmaya gelen bir Bizans donanması da mağlup edildi. Bu Çaka Bey'in ilk deniz galibiyetidir.

  • 5
  • 8
Bizans ordusu ve donanmasının üç ay süren kuşatması
Bizans ordusu ve donanmasının üç ay süren kuşatması

Çaka Bey'in hedefi İstanbul üzerine bir sefer yapmaktı. İmparator Aleksios Komnenos 1092 yılı baharında Midilli'yi kurtarmak üzere Yohannes Dukas'ı karadan, Dalassenos'u da büyük kuvvetlerle denizden gönderdi. Çaka Bey adanın muhafazasını kardeşi Yalvaç'a bırakmış, kendisi de denizde mücadeleye hazırlanmıştı. Bizans ordusu ve donanmasının üç ay süren kuşatması başarılı olamadıysa da daha fazla dayanamayacağını anlayan Çaka Bey, askerlerinin adayı sağ salim terk etmeleri şartıyla Midilli'yi Bizans'a bıraktı. Ancak Bizanslı kumandanlar teslim şartlarına uymayıp Türk kuvvetleri adayı boşaltırken âni bir hücumla Çaka Bey'in donanmasını tahrip ettiler. Bir müddet sonra Sisam adası da Bizans'ın eline geçti.

2019 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN