Kitap Terimleri Sözlüğü
Eski eserler bir düzene bağlanmış, disiplinle açılan bir yapıya sahiplerdi. Özellikle el yazmalarında bu hususlar daha da açıkça görülürdü. Osmanlı'da eserlerin içinde sanatlar, meydana gelme aşamaları, kısımları, yazılış çeşitleri, muhafaza edilme biçimleri gibi bölümler bulunurdu. Esasen her yazma eser bir sanat yuvasıydı. Bu bereketli mirası daha iyi algılayabilmek için mutlaka bilinmesi gereken kitap terimlerini bir sözlük halinde hazırladık.
Önceki Resimler için Tıklayınız
Varak
▪ Yaprak anlamına gelen varak, sayfanın ön ve arka yüzüne verilen isimdir. Bu anlamla iki sayfa bir varak eder. Yazma eser kütüphanelerinde her varak a ve b yüzleri ile gösterilir.
Haşiye
▪ Arapça bir tabir olan haşiye, kelime anlamı olarak gereğinden fazlaca söz söylemek ve doldurmak manalarına delalet eder. Haşv kelimesinden türemiştir.
▪ Terim anlamına baktığımızda ise haşiye, eski eserlerde sayfada bulunan boşluğa alınan notlardır. İslam ilim tarihinin gelişmesinde şerh ve haşiye kültürünün ciddi bir payı vardır.
Derkenar
▪ Derkenar terkibi esasında Farsça bir kitap tabiridir. Kavram, "kenara veya alta yazılmış yazı, not, esas metne göre çıkma" anlamlarına gelmektedir.
▪ Eski yazma kitapların kenar kısımlarında yazan yazılar derkenar olarak adlandırılır. Haşiyeler bu manada derkenarlar ile yakın ilişkilidirler.
Cilt
▪ Tarih boyunca büyük önem taşıyan kitapların saklanması ve muhafaza edilmesi ciddi bir mesele olmuştur. Bu yönde atılan adımların ilk tezahürü ise ciltlerdir.
▪ Arapça deri manasına gelen ciltte kitapların etrafı mukavvadan oluşan bir madde ile çevrilir ve üzeri deri ile kaplanırdı. Günümüze ulaşan en eski deri ciltler on beşinci yüzyıla aittir.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER MAKALELER
