Arama

Henri Bergson'un edebiyatçılarımızı etkileyen görüşleri

Henri Bergson, geçtiğimiz yüzyılın en önemli felsefecilerinden biriydi. Katı pozitivist yorumların hakim olduğu bir dönemde, aklın yerine sezgiyi koyarak felsefe dünyasında çığır açtı. Zaman konusundaki düşünceleri ile insani değerlerin önemini vurguladı. Fikirleri edebiyatımızda da büyük bir yankı uyandırdı. Tanpınar bu etkiyle, "Ne içindeyim zamanın ne de büsbütün dışında..." dizelerini kaleme aldı. Peki, edebiyatımızda Bergson etkisi nasıl gelişti? Hangi edebiyatçılarda bu etkinin izleri belirgin şekilde eserlerine yansıdı?

  • 1
  • 16
AKLIN KARŞISINA SEZGİYİ KOYDU
AKLIN KARŞISINA SEZGİYİ KOYDU

20. yüzyılın ilk yarısında etkili olan Henri Bergson, gerçekliği kavramada sezginin akılcılık ve bilimden daha etkili olduğunu savundu.

📌Bergson bilimin asıl bilgi kaynağı olduğunu reddetti ve sezginin daha önemli olduğunu savundu. Bilimin, yaşamın dinamik özüne ulaşamayacağını söyledi.

Ünlü filozofların hayatlarına dair ilginç bilgiler

📌Bergson'un 1907'de yayımlanan Yaratıcı Evrim adlı eseri hem felsefe hem de edebiyatta büyük etkiler oluşturdu. Zaman konusundaki fikirleri ünlü romancı Marcel Proust sayesinde daha da fazla tanındı.

📌Ülkemizde de Bergson isminin duyulması, tanınması yine edebiyatçıların zaman konusundaki etkileri sayesinde gerçekleşti.

  • 3
  • 16
BERGSON’UN ZAMAN KAVRAMI
BERGSON’UN ZAMAN KAVRAMI

Bergson'un "saf süre" anlayışı

📌Bergson'un felsefesini oluşturan ana fikir "saf süre" anlayışıdır.

📌Bu anlayışa göre iki çeşit zaman vardır. Dış dünyaya ait olan ölçülebilir matematiksel zaman ve iç dünyaya ait olan bilinçle şekillenen "heterojen" psikolojik zamandır. "Bu iki farklı zaman biçiminden birincisi Bergson tarafından "soyut zaman" , "matematik zaman", gibi kavramlarla ifade edilirken asıl zaman olan ikincisi "süre" , "saf süre", "gerçekte yaşanan zaman" , "somut zaman" gibi kavramlarla ifade edilir.

📌Bergson psikolojik zamanı asıl zaman olarak kabul eder.

Kısaca Bergson'un süre anlayışına göre zaman; günlük yaşantımızda algıladığımız biçimde geçmiş , bugün, yarın çizgisinde değil bir "bütün" olarak algılanmaktadır. Tanpınar'ın da ifade ettiği gibi, "yekpare" ve daima bir "oluş" halindedir.

📌Bireyin gerçek zamana ulaşabilmesi için geçmiş zaman ve şimdiki zaman arasında bir "devamlılık" oluşturması gerekir. Bu sebeple zamanı "dün, bugün, yarın" şeklinde matematiksel olarak bölmeden "kesintisiz bir akış" halinde kavraması önemli bir unsurdur.

📌Bergson, asıl süreyi kavrayabilmenin yolunun "sezgi" ile olabileceğini düşünmüştür. Bu sebeple psikolojik zamanı önemsemiştir.

Felsefe ile ilgilenenlerin bilmesi gereken 20 terim

  • 5
  • 16
BERGSON ETKİSİNİN EDEBİYATIMIZDAKİ İLK KIVILCIMLARI
BERGSON ETKİSİNİN EDEBİYATIMIZDAKİ İLK KIVILCIMLARI

📌Bergson felsefesinin Türk edebiyatındaki ilk yansımaları, Dergah dergisi etrafında oldu. Dergah yazarlarının Bergson felsefesini benimsemesinin en büyük nedeni; dönemde "pozitivizme duyulan ortak red cephesi"ydi. Çünkü Bergson felsefesinde önemli olan "akıl"dan ziyade "sezgi"ydi.

Pozitivizm: Geçerli bilgiyi olguların bilgisinden ibaret gören ve metafizikle dinî bilgiyi geçersiz sayan felsefe akımı.

📌Bergson edebiyatçılarımız arasında genel itibariyle sezgicilik ve "zaman" felsefesine dair düşünceleriyle etki oluşturan isim oldu.

2020 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
BİZE ULAŞIN