Kalbin manevi hastalıkları “Kendini beğenmek”

"Kendini beğenme" duygusu her insanda var olan bir gerçekliktir. Bir ism-i şerifi de el-Hakîm olan ve her işinde bir hikmet bulunan Yüce Yaratan, kim bilir hangi hikmetle insanın fıtratına bu duyguyu yerleştirmiş? "Hikmetinden suâl olunmaz" diye bir söz var elbette, ama Allah'ın yarattığı varlıklar üzerine her düşünce ve tefekkür ameliyesi, O'nu daha fazla tanıma ve yüceliğini takdir etme ve kulluğun lezzetini tatma adına güzel ve doğru bir davranış olsa gerek. Belki bu sebeple "Bir saatlik tefekkür, bir yıllık nâfile ibadetten evlâdır" denilmiş. Bugünkü yazımızda manevi bir kalp hastalığı olarak görülen ve kabul edilen "kendini beğenme" üzerinde durmak istiyoruz. İslam alimlerinin, ahlak ve tasavvuf alanlarındaki tefekkür ehlinin görüşleri ve tespitleri çerçevesinde konuyu incelemek ve bulduklarımızı sizlerle paylaşmak istiyoruz. Önce insanda kendini beğenme duygusu ve anlayışının kaynağı üzerine fıtratımızda gizlenmiş olan bu özellikten bir nebze bahsetmek istiyoruz

Benmerkezcilik: İnsan zihniyetindeki temel yapılardan biri

İnsanın kendini beğenmesinin temelinde, onda bu zihniyeti ve mentaliteyi oluşturan "egosantrizm" anlayışının olduğunu söyler psikologlar. Egosantrizm, çocukta görülen ve dışa vuran ilk özelliklerden biridir denilebilir. Psikoloji kaynakları egosantrizmi, çocuğun her şeyin onun etrafında dönüp dolaştığı, onun mutlu olması için var olduğu anlayışına sahip olması şeklinde tarif ederler. Ancak hemen ifade etmeliyiz ki egosantrizm, egoizm değildir ve insan doğuştan egoist değildir. Fakat egosantrizm kontrol altına alınmazsa çocukta küçük yaşlardan itibaren egoizme dönüşür denilebilir.

İnsana yaratılıştan verilen egosantrik anlayışı, çocuğun şu düşüncelere kapılmasına yol açar: Anne babası kendisi için vardır. Tarladaki inek ona süt vermek için orada durmaktadır. Nehir, üzerinde bizim gezmemiz için akmaktadır. Bütün bu düşüncelerini pekiştiren gelişmeler, söz gelimi ağladığında hemen yanına koşan ilgi gösteren anne babası, inekten sütün sağıldığını ve ona içirildiğini görmesi, kayığa binerek suyun üzerinde gezintiye çıkması… Tüm bunlar, çocuğa her şeyin, onun etrafında döndüğünü ve adeta ona hizmet ettiğini düşündürür. Bu sebeple he zaman "benim annem/ benim babam/ benim oyuncağım/ benim kardeşim"... Bu benimseme ifadelerinin ardında her şeyin "onun" olduğuna "onun için" var olduğuna inanmak vardır. Eğer ilk çocukluk yıllarında, çocuğa paylaşma değeri kazandırılacak olursa onun egosantrik düşünceleri yavaş yavaş normalleşir ve hem kendisine hem de başkasına saygı olarak olgunlaşır; böylece çocuk egoizm yanlışlığına düşmemiş ve çocuğun sadece kendini düşünen bencil birisi haline gelmesi engellenmiş olur.

Dolayısıyla küçük yaştan itibaren verilecek karakter eğitimi, ileride kişinin kendisini beğenen, yaptığı şeylerin her zaman doğru olduğuna inanan birisi haline gelmesine engel olduğu gibi, bu eğitimde gecikme ve yetersizlik ise çocukluk yıllarında onun ruhunda var olan ve çocuk zihniyetinin temel yapılarından birini teşkil eden egosantrizmin tedavi edilmeden kalmasına ve çocuğun önce bencil sonra da kendisini çok seven ve yücelten narsizm hastalığına tutulmasına bile yol açabilir.

İslam alimleri ve özellikle ahlak üzerine çalışanlar, yine nefs kavramı üzerine muhteşem tespitlerde bulunan mutasavvıflar; "ucb" adını verdikleri ve kişinin kendini, yaptıklarını beğenmesini, "maraz-ı kalbiyye" olarak nitelendirdikleri manevi bir kalp hastalığı olarak görmüşlerdir.

Bu konuda görüş beyan edenlerin ortak paydası, ucb'ün tedavisinin zor olduğuna inanmalarıdır. Onlara göre kalp hastalıklarının en tehlikelisi ve en zararlısı budur. Zira kişinin, onunla çok fazla içli-dışlı olmasından dolayı pek de farkında olamadığı bu hastalıktan, zaman zaman bazı zararlar görmekte ve kalbin en derin kısmında bulunması sebebiyle onun farkına bile varamamaktadır. Fark edilmeyen bu hastalık, başta kibir olmak üzere başka manevi hastalıklara sebep teşkil etmektedir. Çünkü önceleri sadece kendisini beğenen biri iken bir süre sonra artık kendisini diğer insanlardan üstün görmeye ve bir de başkalarını çekememeye başlamaktadır. Bu sebeple en baştan bu tehlikenin farkında olunmalı ve bu zararlı hastalığın tedavi yollarına başvurulmalıdır.

Dilerseniz konuyla ilgili detay bilgileri bundan sonraki satırlara ve yazımıza bırakalım. Sizlerle gelecek yazımızda buluşmak üzere sağlıcakla kalınız efendim.

Mehmet Emin Ay

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.