Issızlığın ortasındaki on bin yıllık Türk kabilesi: Duhalar

Duhalar Ren geyiklerini turizmde de kullanıyor. Özellikle Avrupalı ve Amerikalı turistler taygalara gelerek, bir süre onların çadırlarında yaşıyor, geyik sağıyor. Yılda dört kez göç eden Dukha Türklerinin toplam bin 600 Ren geyiği bulunuyor.

Ortak kelimelere örnek olarak ise "baş, el, kol, but, göz, kulak" gibi uzuvların isimleri, sayıların neredeyse tamamı, gece ve gündüz gibi doğa olayları, "biz, bizder (bizler), men, sen, o" gibi zamirler ile "var, yok, et, süt" gibi daha birçok sözcük sayılabilir.

Son yıllarda artan turizm de Duha Türklerinin dış kültürlerin etkilerine daha açık gelmesine yol açıyor. Moğolistan'daki el değmemiş doğayı görmek için dünyanın dört bir yanından gelen turistler, Duha Türkleri hakkındaki yayınlar sayesinde bu bölgeye de gelmeye başladı.

Özellikle yaz aylarında Tsaganur civarına gelen turist sayısında artış görülüyor. Bölgede yaşayanlara geçen yıl buraya 2 binden fazla turistin geldiğini aktarıyor. Turistler, Duhaların kültürünü görmek ve el değmemiş doğada zaman geçirmek için taygalara giderek çadırlarını kiralıyor ve geyiklerine biniyor. Duhalar da turistlere geyik boynuzundan, derisinden ve kıymetli taşlardan yaptıkları hediyelik eşyaları satarak gelir elde ediyor.

Duhalar eşitlikçi ve paylaşımcı bir toplumdur; toplum içinde güç, otorite sahibi bir lider yoktur; yaşlı kişilerin sözü önemsenmekle beraber, kararlar birlikte alınır ve uygulanır. Hiyerarşik bir toplumsal yapıları olmadığı için, kadınlar ve erkekler arasındaki eşitsizlik de teorik olarak yok denecek kadar azdır. Duhalar, kendi aralarında kurdukları bu eşitlikçi ilişkileri, doğayla doğrudan kurdukları ilişkilerde de korurlar ve yaşayan her canlıya saygı duyarlar.

Duha Türkleri Şamanizme inanıyor. Taygada yaşayanlar, güneşin, ayın veya önemli doğa olaylarının durumuna göre ya da ciddi hastalıklar gibi zorluklar halinde ayinler düzenliyor. Bu ayinlerde ruhlarla temasa geçerek zorluklardan kurtulmak için kötü ruhları kendi yöntemleriyle kovduklarına inanıyorlar.

Taygadaki Duha topluluğunun içinde iki şaman bulunuyor. Biri topluluğun önde gelenlerinden Gambat Sandık. Gambat, sağlık sorunu ve kişisel sıkıntıları olan kişilerin kendisine çözüm bulmak için geldiğini anlatıyor. Bu sıkıntıları ortadan kaldırmak için ayinler yaptığını aktaran Gambat, kötü ruhları kovduktan sonra kişilerin sıkıntılarından kurtulduğunu savunuyor.

Duhaların hazırladığı geleneksel yemeklerde kullanılan Ren geyiği sütü oldukça yağlıdır ve öncellikli olarak sütten say, tuzlu, sütlü çay hazırlamada ve iki tür peynir yapımında kullanılır, pi'stak ve huret, taze sütün bir kaç dakika kaynatılması ile birlikte Duhaların hööretken süt, yükselmiş süt dedikleri kalın bir kaymak elde edilir. Kışın ise Ren geyiklerinin verimsiz olduğu dönemde donmuş ajey süt, sütlü çay yapmak için kullanılır ve külde pişirilen halka biçimindeki höngen adlı geleneksel ekmek ile demir kapta yapılan hileep yemeği yapılır.