Sultan Abdülhamid'in Şeyhülislam olarak görevlendirdiği Abdullah Quilliam kimdir?

Quilliam, yaptığı çalışmalarla Viktorya döneminde aralarında yazarların ve soyluların da bulunduğu 600'e yakın İngiliz'in İslam'a geçmesine vesile oldu. Ay yıldızla süslenen Liverpool İslam Merkezi, bu kişilerin şehadetleriyle uzun süre yankılandı.

Çalışmalarını yazılı alana da taşıyan ve herkese ulaşmayı amaçlayan Quilliam, İngiltere'de İslam'ın daha iyi anlaşılması amacıyla Faith of Islam (İslam İnancı) adıyla risaleler bastırıp dağıttı. İlk baskısı 1889'da yapılan Faith of Islam, Viktorya dönemi İngilizlerinin İslam'ı tercih etmesinde de etkili oldu.

Malezya ve Hindistan Müslümanlarının desteğiyle, haftalık ve aylık olarak yayımlamaya başladığı sekiz sayfalık The Crescent ve otuz iki sayfalık The Islamic World gazetelerini (1893) Avustralya, Yeni Zelanda ve Yeni Güney Galler (Avustralya) gibi ülkelere gönderip düşüncelerini yaymaya çalıştı.

İngiltere'de İslam'ı yayma konusunda gösterdiği çabaları takdir edilen ve ünü İstanbul'a kadar ulaşan Quilliam, 1891'de Osmanlı Sultanı 2. Abdülhamid tarafından İstanbul'a davet edildi. Yıldız Sarayı'nda üst düzeyde ağırlandı ve Mecîdî nişanı ile taltif (ödüllendirme) edildi. 1894'te II. Abdülhamid tarafından kendisine "Britanya adaları şeyhülislâmı" unvanı verildi. Sultan 2. Abdülhamid adına 1894 yılında Lagos'ta bir caminin açılışını yapan Quilliam, dekorasyonunu halife adına üstlendi.👇

Sierra Leone'de 1824'de doğan ve Nijerya'nın Lagos kentine göç eden hayırsever iş adamı Muhammed Shitta, 1894'de inşa ettirdiği Shitta Bey Camisi'nin açılışına Sultan II. Abdulhamid Han'ı özel olarak davet eder. Abdülhamid kendisi davete icabet edemese de açılışa özel temsilcisi olarak 1777 yılında kurulan Liverpool İslam Cemiyeti'nin o dönemdeki başkanı Abdullah Quilliam'ı gönderir. Bunun yanı sıra Muhammed Shitta'ya görev sancağı, kılıç, mecidiye nişanı ve bununla ilgili beratı takdim ettirir ve Batı Afrikalı Müslümanlara açık desteğini de iletir.

SULTAN ABDÜLHAMİD'İN EMANETİ: SHİTTA BEY CAMİİ HAKKINDA BİLGİLERİ OKUMAK İÇİN TIKLAYIN

Sultan Abdülhamid, İngiliz ajanlarının Arap milliyetçiliğini yaymak, halifeliğin Arapların hakkı olduğu iddiasıyla Mısır hidivini halife yapmak konusundaki gayretlerine Panislamizm (ümmetçilik) politikası ile karşı koymaya çalışmıştı. Halifelik sıfatını Osmanlı padişahları arasında en çok kullanan o oldu. Bu sıfatın verdiği güçle, Güney Afrika ve Japonya gibi uzak ülkelere din alimleri göndererek İslamiyet'in oralarda da yayılması için çalıştı. Şam'dan Mekke'ye kadar uzanan Hicaz demir yolunu inşa ettirdi.

Quilliam da Panislamizm fikrini benimsedi ve Müslümanların Osmanlı sultanına biat etmesiyle İslâm birliğinin gerçekleşeceğine inandı. Kendisi, halifeye bağlı samimi bir Müslüman olduğunu beyan etmekle birlikte İngiltere'nin Sudan'a yönelik planladığı askeri hareketa karşı bir fetva yayımladı.

Quilliam, 1896'da, "alim" sıfatıyla yayımladığı ilk fetvasında, Mısırlı Müslümanların İngilizlerin safında, Sudanlı Müslümanlara karşı savaşmasının haram olduğunu bildirdi. Bu fetvası tepki çeken ve kendisi ile yakınlarına yapılan saldırılardan sonra çalışmalarını durduran Quilliam, 1908'de İngiltere'den ayrıldı. 6 yıl sonra yeniden İngiltere'ye dönen Quilliam, eski arkadaşı Haroun Mustapha Leon'un adıyla yaşamını sürdürdü.

28 Nisan 1932'de hayatını kaybeden Quilliam, Londra yakınlarında Woking'deki Brookwood mezarlığında defnedildi. Hayatının 45 yılını İslam'a adayan ve bunun için baskı gören, saldırıya uğrayan Şeyh Abdullah Quilliam, yaptıklarıyla bir döneme adını yazdırmakla kalmadı, aynı zamanda sonraki nesiller için hem bir örnek hem de bir gurur kaynadığı oldu.

Ölümünün ardından geçen 88 yıla rağmen ismi yaşatılan Quilliam hakkında yüzlerce çalışma yapıldı.

1897 yılında Sultan 2. Abdulhamid tarafından Şeyhülislamlık görevini onaylayan gümüş kesimli bir mühür verilen Quilliam'ın görevleri dikkate alındığında, İngiltere'de tam yetkili bir Osmanlı lideri olarak tanımlanabileceğini söylemek mümkün.

Şeyh, 1904 yılında Balkanlardaki Hristiyan ayaklanmalarını incelemek için Sultan Abdülhamid tarafından Balkanlar'da görevlendirildi. Abdullah Quilliam, Doğu Avrupa'da Osmanlı çıkarlarını savunmak için her fırsatı değerlendirdi.