Osmanlı Tarihinde III. Osman Dönemi
Osmanlı tahtına 58 yaşında çıkan III. Osman, hayatının yaklaşık 50 yılını sarayda ve gözlerden uzak geçirdi. 1754 yılında başlayan saltanatı ise yalnızca üç yıl sürdü. Bu kısa dönemde sık sık değişen devlet yöneticileri, İstanbul'u etkileyen büyük yangınlar ve önemli imar çalışmaları yaşandı. Peki, uzun yıllar tahta çıkmayı bekleyen III. Osman nasıl bir hayat sürdü? Padişahlığı döneminde neler yaptı? İşte III. Osman'ın hayatı, kişiliği ve saltanat döneminde yaşananlar...
🔸 III. Osman, 3 Ocak 1699 tarihinde Edirne Sarayı'nda dünyaya geldi. Babası II. Mustafa, annesi ise Şehsuvar Vâlide Sultan'dı. Babası 1703 yılında Edirne Vakası sonucunda tahttan indirilince III. Osman, Topkapı Sarayı'ndaki Şimşirlik Dairesi'ne gönderildi. Burada diğer şehzadelerle birlikte uzun yıllar yaşadı.
🔸 1712 yılında III. Ahmed'in Edirne'ye gidişi sırasında onun yanında bulunan şehzadeler arasında yer aldı. Daha sonraki yıllarda da padişahın şehir içindeki ve dışındaki gezilerine katıldı. Ağabeyi I. Mahmud'un 1 Ekim 1730 tarihinde tahta çıkmasıyla Osmanlı tahtının en yakın varisi oldu.
🔸 Yaklaşık 24 yıl boyunca tahta çıkmayı bekledi. Hayatının bu uzun dönemi hakkında fazla bilgi bulunmasa da küçük yazı masaları ve çekmeceler yaptığı biliniyor.
🔸 I. Mahmud'un 13 Aralık 1754 tarihinde hayatını kaybetmesinin ardından III. Osman, 58 yaşında tahta çıktı. Osmanlı tarihinde Şimşirlik Dairesi'nde en uzun süre kalan şehzade olarak biliniyor.
🔸 Tahta çıktıktan sonra hutbelerde adının "Sultânü'l-berreyn ve'l-bahreyn" unvanıyla birlikte okunmasını istedi. 19 Aralık 1754 tarihinde annesi Şehsuvar Vâlide Sultan, Eski Saray'dan Topkapı Sarayı'na getirildi.
🔸 Bir gün sonra Eyüp Sultan Türbesi'nde düzenlenen törenle Şeyhülislâm Seyyid Murtaza Efendi'nin elinden kılıç kuşandı. 25 Aralık'ta yapılan ulûfe divanında kapıkullarına cülûs bahşişi dağıtıldı. Tahta çıkış haberi de elçiler ve mektuplar aracılığıyla diğer ülkelere duyuruldu.
🔸 III. Osman tahta çıktıktan sonra ilk olarak birlikte çalışacağı devlet adamlarını seçti. Saltanatı boyunca sadrazamları sık sık değiştirmesi dikkat çeken konulardan biri oldu. Bu değişikliklerle sadrazamların önceki dönemde kazandığı güçlü konumu azaltmak istediği düşünülüyor.
🔸 Hekimoğlu Ali Paşa, Nâilî Abdullah Paşa, Bıyıklı Ali Paşa, Yirmisekizçelebizâde Mehmed Said Paşa, Köse Mustafa Paşa ve Râgıb Paşa bu dönemde sadrazamlık yapan isimler arasında yer aldı. Bazı sadrazamların görev süreleri oldukça kısa oldu.
🔸 Bıyıklı Ali Paşa yalnızca 63 gün görevde kaldıktan sonra idam edildi. Hekimoğlu Ali Paşa ise bir yangının ardından görevden alındı ve sürgüne gönderildi.
🔸 III. Osman, yaklaşık üç yıllık saltanatı boyunca altı kez sadrazam ve dört kez şeyhülislâm değişikliği yaptı. Sadrazamların görevden alınma nedenleri arasında yolsuzluk, yalan söyleme ve halkın şikâyetleri bulunuyordu.
🔸 Padişahın yakınında bulunan Ebû Kūf Ahmed Ağa'nın bu değişikliklerde etkili olduğu düşünülüyor. Dönemin tarihçileri ise sık yaşanan görev değişikliklerini padişahın değişken karakterine bağlıyor.
🔸 III. Osman, saltanatının ikinci yılında annesi Şehsuvar Vâlide Sultan'ı kaybetti. Şehsuvar Sultan, 27 Nisan 1756 tarihinde hayatını kaybetti. Bundan yaklaşık sekiz ay sonra, 22 Aralık 1756 tarihinde tahtın en önemli varisi olan Şehzade Mehmed de 42 yaşında vefat etti.
🔸 Şehzade Mehmed'in cenaze namazına yaklaşık 5000 kişinin katıldığı belirtiliyor. Dönemin bazı kaynaklarında şehzadenin Köse Mustafa Paşa'nın girişimiyle zehirletildiği öne sürülüyor. Ancak bu iddiaların doğruluğu kesin olarak bilinmiyor.
🔸 III. Osman'ın çocuğu olmadı. Bu nedenle saltanatı boyunca hanedana yeni bir şehzade katılmadı. Yaklaşık otuz yıl boyunca sarayda doğum kutlamalarının yapılmaması da bu durumla ilişkilendiriliyor.
🔸 III. Osman döneminde devletin mali durumu önceki yıllardaki seyrini korudu. Yüzyılın başından beri devam eden bütçe fazlası bu dönemde de sürdü. Kapıkullarına yapılan maaş ödemeleri, devletin toplam harcamalarının yaklaşık yüzde 33'ünü oluşturuyordu.
🔸 Tahta çıkışının ardından yeni paralar bastırıldı. "Sikke-i cedîd" adı verilen paralarda ve altınlarda darp yeri olarak "İslâmbol" ismi kullanılmaya devam edildi. Ayrıca İbrahim Müteferrika Matbaası'nın faaliyetlerini sürdürmesi için verilen ferman yenilendi.
🔸 III. Osman döneminde İstanbul'da iki küçük deprem ve bir sel felaketi yaşandı. Ancak dönemin en dikkat çeken olayları şiddetli soğuklar ve büyük yangınlardı.
🔸 1755 yılının Ocak ayında Haliç tamamen dondu. İnsanlar Defterdar İskelesi'nden Sütlüce ve Hasköy'e, Fener ve Ayvansaray'dan ise karşı kıyıya yürüyerek geçebildi.
🔸 Padişahın saltanatı sırasında meydana gelen dört büyük yangın İstanbul'da ciddi hasara yol açtı. İlk yangın 22 Aralık 1754 tarihinde Mahmutpaşa ve Sultanhamam çevresinde çıktı ve 18 saat sürdü. İkinci büyük yangın 12 Temmuz 1755 tarihinde Kadırga Limanı yakınlarında başladı ve 15 saat devam etti.
🔸 29 Eylül 1755 tarihinde çıkan Hocapaşa Yangını yaklaşık 40 saat sürdü. Ayasofya, Bahçekapı ve Mahmutpaşa çevresi büyük zarar gördü. Çok sayıda ev, iş yeri ve devlet binası yandı. Halkın eşyalarını kurtarabilmesi için sarayın Soğukçeşme Kapısı ilk kez açıldı.
🔸 6 Temmuz 1756 tarihinde başlayan Cibali Yangını ise daha büyük bir felakete dönüştü. İki gün iki gece süren yangın, Cibali Kapısı'ndan sur içine yayıldı ve İstanbul'un yaklaşık üçte ikisi zarar gördü. Bu yangınların ardından devletin en önemli işleri, evsiz kalan halkın ihtiyaçlarını karşılamak ve şehri yeniden düzenlemek oldu.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER MAKALELER
