Osmanlı Devleti ve öncesinde Surre-i Hümayun

Yayınlanma Tarihi: 28.12.2024 15:43 Güncelleme Tarihi: 29.07.2025 09:23

İslam dünyasında ve Osmanlıda kutsal mekânlara gönderilen para ve hediyelerin gönderilmesi bir onur meselesi haline gelmiştir. Yapılan bu maddi yardımlar; Arapça "surra" ve Türkçe "surre" olarak isimlendirilir ve paketlere yüklenerek bu beldelere gönderilir. Bu gelenek, İslam'ın güzel örneklerinden biri olması açısından başa gelen her Osmanlı padişahı bu geleneği devam ettirir.

6/10

◽ Ağırlıklı olarak birçok müverrih eserlerde ilk surrenin Çelebi Mehmed döneminde gönderildiğiyle ilgili bilgiler yer alır. Bir diğer olarak Âşıkpaşa-zade, Çelebi Sultan Mehmed'in imaretler yaptırdığını, buradan elde edilen gelirlerin de Haremeyn'e gönderildiğini, Mehmed Neşri de, Çelebi Mehmed'in Bursa'da çeşitli medrese ve camiler inşa ettikten sonra Mekke ve Medine'deki fakirlere hediyeler gönderip kendi vilayetinden çeşitli yerleri de buraya vakfettiğini belirtilir.

7/10

Mekke ve Medine'de surre

◽ Mekke ve Medine'ye surre gönderen üçüncü Osmanlı padişahı II. Murad'dır. II. Murad zamanında, surre miktarında gözle görülür bir artış yaşanır. Sultan Murad'ın özellikle Ka'be-i Muazzama, Medine-i Münevvere, Mekke-i Mükerreme'ye ve Kudüs'ün fukarasına her yıl üç bin beş yüz sikke gönderdiği anlatılır.

◽ Sonraki dönemlerde; Kanuni Sultan Süleyman zamanına kadar Haremeyn'e gönderilen sadaka-i seniyenin miktarı 3.503.613 kuruş olur. Buna %35 hesabıyla 1.226.264 kuruş iskonto ilave olursa surre-i seniyenin miktarı 4.729.877 kuruş ve 9.459 kise yapmaktadır. Bu paranın 1.074.860 kuruşu Mekke-i Mükerreme'ye, 2.416.701 kuruşu Medine'ye ve 11.547 kuruşu Kudüs ahalisine gönderilmiştir.

8/10

◽ 1517 yılından sonra Haremeyn'in Osmanlı hakimiyetine geçmesiyle birlikte surre düzenli biçimde gönderilmeye başlanmıştır. Osmanlılar döneminde surre, genellikle İstanbul ve Kahire'den gönderilmiş fakat bazı zamanlarda Yemen ve Halep'ten gönderildiği de olmuştur.

◽ Osmanlılar'da da maddi amaçlı gönderilen surrenin yanında kutsal topraklara giden yolların üzerindeki güvenliği sağlamaları amacıyla bedevilere de "urban surresi" gönderilmiştir.

9/10

◽ Haremeyn'e surre gönderilmesi 19. yüzyılın başında Mekke ve Medine'nin Vehhabiler'in yönetiminde kaldığı süre haricinde 1915 senesine kadar devam etmiştir. 1916 senesine ait surre; Şerif Hüseyin'in isyanından dolayı Medine'de kalmıştır ve bu surre maalesef Mekke'ye ulaştırılamamıştır.

◽ Son Osmanlı padişahı olan VI.Mehmed ise, surre hazırlanması isteğinde bulunsa da onun surre gönderdiğine dair herhangi bir bilgi mevcut kaynaklarda bulunmamaktadır.

10/10

Surre defterleri

◽ Surre defterleri, dikdörtgen şeklinde ve 15×42 cm'dir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Surre Defterleri Kataloğunda; Hicri 1066 (1656) tarihli, 32 numaralı Mekke'ye gönderilen, EV.HMK.SR.D. kodlu defter olup bu çalışma için ele alınan defter 14×41 cm ve dikdörtgen şeklinde bulunur. 32 numaralı defter 12 varaktan meydana gelir.

◽ Surre defterleri arşivde Evkâf-ı Hümâyûn Nezâreti (EV.HMK.SR.d) defterleri kataloğunda Surre Defterleri başlığı adı altında da yer alır.