İlber Ortaylı'nın tavsiye ettiği 12 değerli hazine

DEVLET-İ ALİYYE IV, HALİL İNALCIK

Makalelerini derleyen dört kitaplık serinin adı 'Devlet-i Aliyye'. Serinin dördüncü kitabındaki makalelerin her biri onun klasikleşen ve en çok müracaat edilen araştırmaları. Mesela 19'uncu yüzyılda en çok münakaşa edilen 'ayanlar', yerel düzlemde ortaya çıkan beyler üzerine incelemeler kitapta geniş yer tutuyor. Yine kitapta İnalcık'ın kapitülasyonlar üzerine son derece değerli makalesi dikkat çekiyor.

OSMANLI'DA DEVLET, HUKUK VE ADALET

Halil İnalcık'ın bu eseri, bugünlerde en çok bilmemiz gereken, çok tartışılan yargı ve adli teşkilat geleneğimiz üzerine. Osmanlı İmparatorluğu, altı asır boyunca egemenliğini devlet, hukuk ve adalet anlayışıyla sağlamış; iktidarınıysa kendine özgü yargı teşkilatıyla ayakta tutmuştur. Kronik Kitap'tan çıkan eser, Halil İnalcık'ın Osmanlı'daki devlet anlayışı, kanun rejimi ve adalet yöntemleri üzerine araştırmalarını bir araya getiriyor. Araştırmalarıyla Osmanlı'ya bakışı değiştiren, 'Hocaların Hocası' Halil İnalcık'ın kitapları tekrar tekrar basılmalı, okunmalı.

İSLAM UYGARLIKLARI TARİHİ, CORCİ ZEYDAN

Şüphe yok ki, 19'uncu yüzyılda gerçek anlamdaki Arap uyanışı Hıristiyan Araplarla başladı. Corci Zeydan, Filistin Hıristiyanlarından... Ömrünün önemli kısmı Mısır'da geçti. Parlak İslam medeniyetinin Arapçıl yorumu büyük ölçüde Corci Zeydan ve Butrus el-Büstani gibilerine aittir. Bunlar mühim çalışmalardır. Corci Zeydan, 19'uncu yüzyıl Arap düşünürleri içinde mutedil sayılabilecek biridir. Kaleme aldığı İslam uygarlığı tarihi rahat okunan, romantik sayfalar kadar yeni katkı ve yorumları da olan bir eserdir. Yaz tatili için biraz daha ciddi okuma yapmak isteyenlere tavsiye edilir.

YENİÇERİLER, GODFREY GOODWİN

Yeniçerilerin zafer ve yenilgilerinin öyküsü…

Yeniçeriler, kendilerine özgü kıyafetleri, yüreklere korku salan sesleri ve mehter müziğiyle karşı konulmaz Osmanlı ordusunun simgesiydiler. İmparatorluğun Avrupa'da Tuna Nehri'ne dayandığı, Suriye, Irak ve Mısır'ın fethedildiği dönemlerde ocaklarına ve geleneklerine büyük bir sadakatle bağlıydılar. Ancak siyasi güçleri zaman içinde o kadar arttı ki sadrazamların, ulemanın, hatta padişahların korkulu rüyası oldular.

Goldfrey Goodwin Balkanlardan devşirilen gençlerin 15'inci yüzyıldaki hikâyesinden başlayarak, imparatorluk için ağır bir yüke dönüştükleri 19'uncu yüzyıla kadar getiriyor tarihsel serüveni. Kıvrak bir dille yazılmış, merakla okunan bir çalışma Yeniçeriler.

Yeniçerileri daha iyi öğrenmek isteyenler, Godfrey Goodwin'in kitabını okuyabilirler. Bu Avrupa kaynaklarında da bolca başvurulan bir popüler takdimdir.

TARİH NOTLARI, BERNARD LEWİS

Bernard Lewis son oryantalisttir. Batı'da, Doğu'ya yeni bakışı temsil eder. Ona yakın düzeyde Arapça, Farsça, Türkçe, Batı dilleri ve klasik dilleri bilen iki kişi belki ancak sayabiliriz. Birisi bir ara Osmanlı tarihiyle de uğraşan M.A. Cook'tur; diğeriyse Hamit Algar. Hamit'in engin dil bilgisi, daha çok bir siyasi yorumculukla, karışık konulara yönelmiştir. Bernard Lewis ise çok uzun yıllar oryantalist dünyanın en bilgin üstadı olarak yoluna devam etti. Artık 102 yaşında. Son derece ilginç ömrünü, tam 100 yaşındayken Churchill'in de torunu olan arkadaşı Buntzie Ellis Churchill'le hazırladığı notlarında anlatıyor. Bilhassa Ermeni sorunu üzerine yazdıklarında Ermeni lobileriyle olan çatışmasını kendine has üslupla veriyor ama hatıratın tek özelliği bu değil. Bu kitapta değişen bir dünyada İngiliz İmparatorluğu'nun ünlü bir bilgininin Doğu medeniyetine girişini görüyoruz.