Riyazü's-Salihin Okumaları – Ders 1

➡ Kitabın tam adı, Riyazü's-Salihin min Hadîsi Seyyidi'l-Mürselîn'dir. Kitabın yazıldığı dönem çok kritik, önemli bir dönem... Hicrî 7. asır, Nevevî'nin yaşamış olduğu yüzyıl. Bu yüzyıla baktığımız zaman İslam coğrafyasının Haçlı ve Moğol istilalarına maruz kaldığını görmekteyiz. Nevevî, her İslam âliminde olduğu gibi bir duyarlılıkla hareket ediyor. O günkü toplumu irşat etmek maksadıyla, bu karşılaşılan problemlere nasıl çözüm üretebiliriz sorusuna bir nevi Riyazü's-Salihin isimli eseriyle cevap vermiş oluyor.

➡ İmam Nevevî, kitabını yazarken bazı prensipler gözettiğini eserinin önsözünde de belirtir.

Burada dikkatimizi çekecek olan hususlar şunlardır:

• Dünya ve ahiret saadetini kazanmak isteyen Riyazü's-Salihin'e başvurabilir.
• Zâhiri ve bâtıni edepleri kuşanmak isteyen Riyazü's-Salihin'e başvurabilir.
• İyiyi ve güzeli teşvik etmek, kötüden ve çirkinden uzaklaşmak isteyen yine bu muhtasar güzel esere müracaat edebilir.

Dolayısıyla İmam Nevevî genel çerçeveyi az önce zikretmiş olduğumuz başlıklarla mukaddimesinde, önsözünde ifade ediyor.

➡ Yine İmam Nevevî Riyazü's-Salihin'i oluştururken şu hususları dikkate alıyor: Sahih hadis kaynakları olarak şöhret kazanmış kitaplarda seçilen, mana ve mahiyetleri açık, delaletleri kesin hadisleri Riyazü's-Salihin içine alıyor. Sahih hadis kaynakları dediğimiz zaman en temelde Buharî ve Müslim olmak üzere Kütüb-i Sitte ve Kütüb-i Tis'a aklımıza gelebilir.

➡ İmam Nevevî Riyazü's-Salihin'de seçmiş olduğu bütün hadisleri bu kaynakları dikkate alarak seçiyor. Yine bunlarla birlikte mana ve mahiyetleri açık olan hadis-i şerifleri tercih edecek. Delaletleri de, yani işaret ettikleri noktaların da kesin olduğunu belirten, herhangi bir şüpheye mahal bırakmayacak şekilde hadisleri seçecektir.

➡ Yine Nevevî'nin Kur'an-ı Kerim ve Sünnet'in bütünlüğünü ifade edecek şekilde Riyazü's-Salihin'i ördüğünü, bize sunduğunu söyleyebiliriz. Konuların baş taraflarında o konuyla ilgili ayet-i kerimelere yer verildikten sonra hadis-i şeriflere geçiş yapılacaktır.

➡ Yine Nevevî açıklanmasına ihtiyaç duyulan bazı kelime ve terimleri de kısaca açıklayacaktır eserinde. Her hadisten sonra o hadisin hangi kitaptan alındığı ayrıca belirtilecektir. Mesela bir hadis okundu; bu hadisin hangi kaynakta yer aldığı —Buhari'de mi, Müslim'de mi, Ebu Davud'da mı, Tirmizi'de mi veya hangi eserdeyse— bu yine İmam Nevevî tarafından belirtilecektir.

➡ Hayır ve iyilikleri özendirici, kötülük ve çirkinlikleri engelleyici nitelikte hadisler olmasına özen gösterilecektir. Evet, bu husus çok önemli. Bir nevi bir Müslüman şahsiyetinin inşası, Müslüman şahsiyetinin ortaya çıkması için hangi hadis-i şeriflerle amel edilmesi gerektiğini de Riyazü's-Salihin'den öğrenebiliriz.

➡ Yine Riyazü's-Salihin'de karşılaştığımız özelliklerden biri de, hadislerin senedinde sadece sahabi ravinin adı verilecektir. Yani Nevevî'ye kadar gelen silsilede yer alan, senette yer alan birçok ravinin ismi değil, sadece sahabi efendilerimizin yer almış olduğu kısım hadiste nakledilecek, verilecektir.

➡ Yine İmam Nevevî, Riyazü's-Salihin'deki hadis-i şerifleri seçerken, belirlerken şu hususa da özellikle dikkat etmiştir: Muhtevanın, yani içeriğin, orada seçilen hadis-i şeriflerin her biri dînî ve içtimaî (toplumsal) nitelikte olmasına da riayet edilecektir.

➡ Bu gözetilen prensiplerle oluşturulan Riyazü's-Salihin, İslam toplumu tarafından ilgiyle karşılanıyor ve sonraki yüzyıllara da aktarılıyor. Hamdolsun ülkemizde de çeşitli mahfillerde, camilerimizde, ders yapılan yerlerde, farklı mahfillerde de Riyazü's-Salihin derslerine denk geliyoruz. Hadis halkalarına denk geliyoruz.

➡ İmam Nevevî'nin Riyazü's-Salihin eseri birçok şerh ile de karşılanmıştır. Âlimler tarafından Nevevî'nin Riyazü's-Salihin isimli eserine birçok şerh de yapılmıştır. Arapça yapılan şerhlerin yanında Türkçede de çok güzel bir şerh/açıklama çalışması mevcuttur.

➡ Programımızı yakından takip edecek olanlar özellikle Yaşar Kandemir, İsmail Lütfi Çakan ve Raşit Küçük merhum hocalarımızın yapmış olduğu tercüme ve şerhi, açıklamalı çalışmayı takip edebilirler. Buradan istifade edebilirler. Biz ise ders esnasında Diyanet İşleri Başkanlığımız tarafından yayınlanan Mehmet Emin Özafşar ve Bünyamin Erul hocalarımız tarafından yapılan çeviriyi takip etmeye çalışacağız.

İnşallah bir sonraki programımızda, dersimizde mukaddimesiyle yolculuğumuza devam edeceğiz.