Mavi Kur’an: Altın Harflerle Yazılmış Bir Miras

🔷 Mavi Kur'an, Kûfî hatla yazılmış eski bir Kur'an nüshası. Onu diğer Kur'an nüshalarından ayıran en önemli özellik, koyu mavi parşömen üzerine altın harflerle yazılmış olması. Yazmanın ne zaman, nerede ve kimin isteğiyle hazırlandığı kesin olarak bilinmiyor. Araştırmacılar, 8. ile 10. yüzyıllar arasında hazırlanmış olabileceğini düşünüyor.

🔷 Abbâsî, Emevî veya Fâtımî dönemlerinin yanı sıra Ağlebîler ya da Kelbîler zamanında yapılmış olabileceğine dair görüşler de bulunuyor. Yazmanın Kuzey Afrika'da, Endülüs'te veya Orta Doğu'da hazırlanmış olması ihtimaller arasında yer alıyor.

🔷 Mavi Kur'an, altın yazılarının mavi zemin üzerinde oluşturduğu etkileyici görünüm sayesinde İslam sanatının en dikkat çekici eserlerinden biri olarak tanınıyor.

🔷 Mavi Kur'an oldukça büyük bir yazma. Sayfaları yaklaşık 30,4 cm yüksekliğinde ve 40,2 cm genişliğinde. Diğer birçok Kur'an nüshasından farklı olarak sayfaları dikey değil, yatay biçimde hazırlanmış. Her sayfada 15 satır bulunuyor. Bu, dönemin diğer Kur'an nüshalarına göre alışılmadık bir özellik.

🔷 Yazmanın başlangıçta yaklaşık 600 varaktan oluştuğu düşünülüyor. Her varak, koyun derisinden hazırlanan ince bir parşömenden meydana geliyor. Yazmanın hazırlanması için en az 150 koyunun derisinin kullanılmış olabileceği tahmin ediliyor.

🔷 Parşömenlerin koyu mavi rengi, çivit adı verilen bitkilerden elde edilen bir boyayla sağlanmış. Boyanın Hindistan'da yetişen çivit bitkisinden veya Avrupa'da yetişen benzer bir bitkiden elde edilmiş olması mümkün. Ancak kullanılan bitkinin hangisi olduğu kesin olarak belirlenemiyor.

🔷 Kur'an metni, sağdan sola doğru yazılan Kûfî hatla hazırlanmış. Kûfî yazı, köşeli harfleriyle öne çıkıyor. Metindeki harfler altın varak kullanılarak oluşturulmuş ve kenarları siyah ya da kahverengi mürekkeple düzeltilmiş. Böylece altın yazılar daha belirgin bir görünüm kazanmış.

🔷 Metin, her biri yirmi ayetten oluşan gruplara ayrılmış. Bu gruplar gümüş renkli rozetlerle işaretlenmiş, süslemelerde ise kırmızı boya da kullanılmış.

🔷 Yazmanın bazı sayfalarında altın harflerin bir kısmının veya tamamının silindiği görülüyor. Bunun neden yapıldığı kesin olarak bilinmiyor. Ancak silme işlemlerinin sıradan yazım hatalarını düzeltmekten daha kapsamlı olduğu düşünülüyor.

🔷 Mavi Kur'an'ın kökeni hakkında birkaç farklı görüş bulunuyor. Bir görüşe göre yazma, Abbâsîler döneminde İran'da hazırlanmış olabilir. Bu düşünceyi ilk ortaya atan kişilerden biri, İsveçli diplomat ve sanat eseri tüccarı Frederik R. Martin. Martin, yazmanın bazı sayfalarını İstanbul'da bulduğunu ve bunların İran'ın Meşhed şehrinden geldiğini söylemiş. Ayrıca yazmanın, 9. yüzyılda yaşamış Abbâsî halifesi Hârûnürreşîd'in türbesi için hazırlandığını ileri sürmüş.

🔷 Bu görüşü destekleyen unsurlar arasında yazmanın bir sayfasındaki İran'la bağlantılı gümrük damgası ve yatay sayfa düzeninin erken Abbâsî dönemi Kur'an nüshalarına benzemesi bulunuyor. Ancak bu bulgular, yazmanın kesin olarak İran'da hazırlandığını kanıtlamıyor.

🔷 Bir başka görüşe göre Mavi Kur'an, Kuzey Afrika'da, özellikle bugünkü Tunus topraklarında hazırlanmış olabilir. Çünkü yazma, yaklaşık 1300 yılında Tunus'taki Kayrevan Ulu Camii'nin envanterinde yer alıyor. Bu kayıt, yazmanın o tarihte burada bulunduğunu gösteriyor ancak nerede hazırlandığını kesin olarak açıklamıyor.

🔷 Mavi Kur'an'ın Endülüs'te hazırlanmış olabileceğini savunanlar da bulunuyor. Bu görüşün nedenlerinden biri, yazmanın 812 yılında İspanya'da hazırlanan Cava İncili ile benzerlik göstermesi. Her iki eserde de mavi renkli parşömen kullanılması dikkat çekiyor. Bazı araştırmacılar, Mavi Kur'an'ın Endülüs'teki Emevî yönetimi sırasında sipariş edilmiş olabileceğini ve hazırlanmasında Hristiyan zanaatkârların görev almış olabileceğini düşünüyor.

🔹Kısacası, Mavi Kur'an'ın İran'da mı, Kuzey Afrika'da mı yoksa Endülüs'te mi hazırlandığı henüz kesin olarak bilinmiyor.