Ayet ve hadislerin ışığında İslam'da ticaret ahlakı
Dinimize göre, bir Müslümanın başkasına muhtaç olmadan hayatını sürdürmesi esastır. Bu maksatla helal ve meşru yoldan kazanç temin etmek, ticaretle ilgilenmek övgüye lâyık bir durumdur. İslam, tüm insanlığa güvenli ve dengeli bir hayatın yol haritasını çizer. Bundan dolayı da alışveriş ve ticaret ahlâkına dair birtakım ilkeler koyar. Gelin, ayet ve hadislerin ışığında İslam'da ticaret ahlakına daha yakından bakalım.
Önceki Resimler için Tıklayınız
📌 İslam, ticari hayatta dair bazı yasakları belirledi. Bunlardan bazıları şunlardır: Satılan malı tekrar satmak, pazarlık üzerine pazarlık yapmak, malı ucuza almak için üreticiyi pazar fiyatını öğrenmeden yolda karşılamak ve üreticinin malını almak, satın almak niyeti olmadığı hâlde piyasayı yükseltmek amacıyla ve başkalarını kandırmak maksadıyla müşteri kızıştırmak. İslam'a göre haram olan şeyleri almak ve satmak, olmayan bir malı satmak, ölçüde ve tartıda hile yaparak haksız kazanç elde etmek de yasaklanmıştır. Satılması yasak mallar listesinde, gerçekte henüz denizden çıkarılmadığı hâlde dalgıcın denize dalarak getireceği inciler de bulunurdu.
(x) Faizle ilgili ayetler nelerdir?
🔹Peygamberimiz, malı ederinin üzerinden daha fazla satılmasını yasakladı. Elindeki ürünü ederinden fazla satan kişileri de sert bir şekilde uyardı: "Stokçu/karaborsacı ne fena bir kuldur; fiyatların düştüğünü öğrenince üzülür, yükseldiğini duyunca sevinir." (x)(Zebidî, Sahih-i Buhârî Muhtasarı Tecrid-i Sarih Tercemesi,)
🔹 Yine başka bir hadisinde: "Uzak yerden bedeller ödeyerek mal getiren tüccar rızıklandırılmış, malı stoklayıp ondan haksızca kazanç elde etmek isteyen ise lanetlenmiştir." diyerek uyarılarda bulundu. (x)(İbn Mace, Ticârât, 12; Dârimî, Buyû, 12)
📌 Alışverişte müşteri ile satıcı arasında fiyat pazarlığı yapılabilir. Fakat bunun da bir usulü olması gerekir. Kayle Ümmü Benî Enmâr'ın (ra) bu konuda Hz. Peygamber'e (sav) sorduğu soru bu duruma açıklık getirir. Kendisi alım-satan yapan birisi olduğunu, bir mal almak istediği zaman alacağı fiyattan daha aşağı bir teklif verdiğini, istediği fiyata ulaşıncaya kadar da azar azar arttırmaya gittiğini; satmak istediği zaman da arzuladığı fiyattan daha yüksek bir teklifte bulunduğunu peşinden istediği seviyeye gelinceye kadar azar azar indirdiğini söyler. Bunun uygun bir davranış olup olmadığını sorar. Hz. Peygamber (sav) "Yâ Kayle! Öyle yapma. Müşteri olduğunda doğrudan arzuladığın fiyatı ver. Sana verilsin veya verilmesin. Satıcı durumunda olduğun zaman da satmak istediğin fiyatı söyle. Satılsın veya satılmasın" buyurdu. (x)(İbn Mâce, "Ticârât", 29)
📌 Peygamber Efendimizin bu hadisi, alışverişte denge olması gerektiğini vurgular. Nitekim bir mala normalinden fazla fiyat istemek ya da düşük fiyat vermek dengeyi bozarak adaletsizliğe neden olur. Aynı zamanda müşteri pazarlık yapmazsa böyle bir alışverişte aldatılmış olur.
