Mustafa Akar anlatımıyla: Şeyh Galip - 10 Dakikada Edebiyat
Hem divan edebiyatının son büyük şairi hem de modern edebiyatımızın ise kurucu ismi olarak kabul edilen Şeyh Galip, şiir tecrübemizde istisnai bir noktadadır. Henüz 26 yaşında edebiyatımızın klasiklerden kabul edilen Hüsnü Aşk'ı kaleme alan Galip Dede, mecazlarla örülü bir şiir diline sahiptir. Şair - Yazar Mustafa Akar, 10 Dakikada Edebiyat'ın yeni bölümünde Şeyh Galip Efendi'yi anlattı: "Şeyh Galip 18. yüzyılın bir şairi. Kendisine "Şair-i Maderzat" deniliyor. "Şair-i Maderzat" doğuştan şair demek. Şeyh Galip doğduğunda şiir söyleyebilme yeteneğiyle dünyaya adımını atıyor..."
Önceki Resimler için Tıklayınız
✒ Mustafa Akar:
O ya bir Leyla'dır, ya bir Şirin'dir, ya "bir gözleri sürmeli"dir, bir "ahu"dur
Galip Efendi döneminin ilginç taraflarından bir tanesi III. Selim'in de Galip Dede'ye intisap eden, onun dervişliğini yapan isimlerden birisi olmasıdır. Hatta burada enteresan da bir hikâye de mevcut. III. Selim'in kız kardeşi Beyhan Sultan ile Galip Dede'nin bir gönül ilişkisi olduğu söylenir. Hatta bu durum söylentiden de ötedir. Divan şairleri metinlerinde, şiirlerinde genelde aşkı bir mazmun, bir mecaz olarak kullanırlar. Yani isimden genellikle bahsedilmez. O ya bir Leyla'dır, ya bir Şirin'dir, ya "bir gözleri sürmeli"dir, bir "ahu"dur. Hep böyle mecazlarla anlatılır ama Şeyh Galip'in şiirlerinde "Beyhan" ismini bizzat geçer. Dolayısıyla hem edebiyat tarihçileri hem de bu işin meraklıları Galip Dede ile Beyhan Sultan arasında bir gönül ilişkisi olduğuna bir şekilde kanaat getirirler.
✒ Mustafa Akar:
Bu metin için kimileri "erken dönem romanımız" der, kimileri "hikaye" der.
Galip Dede'nin erken ölümü de biraz tartışmalıdır. Ölümüne yakın zamanda da şiir yazmayı bırakır. Burada da şiirden bir kopuş süreci de mevcuttur. Galip Dede'nin elbette bir divanı mevcuttur ama Şeyh Galip deyince bizim için en önemli eser Hüsnü Aşk'tır. Bugün lise kitaplarında da benim lise okuduğum yıllarda da okutulan bir metindir. Hüsn ve Aşk'ın hikayesidir. Bu metin için kimileri "erken dönem romanımız" der, kimileri "hikaye" der. Elbette bütün bunlardan parçalar taşıyabilir, elbette içinde hikayeler bulunabilir. Ama metnin ifade ettiği anlama yoğunlaşmak lazımdır. Metin bir seyr-i süluk metnidir. Yani Hüsnü Aşk tasavvuf merkezli bir anlatıdır. Tasavvuf yoluna girmeye talep eden, irade gösterip mürit olan, aydınlanmaya doğru irşat edilmeye doğru geçtiği yolları anlatır.
✒ Mustafa Akar:
Şeyh Galip bizim edebiyatımızın, klasik edebiyatımızın sonu gibi görünse de aslında belki de modern edebiyatımızın başlangıcı bir şairdir…
Tasavvuf geleneğinde nefs yedi ayrı kattan oluşur. Birinci kattan başlarsınız yedinci kata kadar çıkarsınız. Kimi anlatılar da bu bir daireye benzetilir. Yani alçaldıkça yükselirsiniz. Böylesi mecazlar mevcuttur. İşte Hüsnü Aşk da süluk eden, yolculuğa çıkan, seyre çıkan salikin başından geçenleri hikâye formunda, küçük bir mesnevi formunda -aynı zamanda divan edebiyatı geleneklerine bağlı kalarak- anlatan olağanüstü bir metindir. Çünkü bu metin bizim daha sonra gelişecek olan modern edebiyatımıza da çok ciddi etkilerde bulunmuştur. Şeyh Galip'in eserlerinde kullandı Sebk-i Hindi denen bir usül vardır.
Sebk-i Hindi; İranlıların Hindistan'da geliştikleri bir edebiyat türüdür. Edebiyat da benzersiz mazmunlar, benzersiz görseller, imgeler kullanmaktır. Şeyh Galip de Sebk-i Hindi'nin ustalarından bir tanesi olarak kabul görür. Galip Dede bir Mevlevi şeyhi oldu için yazdığı metinlerde dini vurgulayış bir hayli fazladır. Özellikle naatları çok önemlidir ve bazı naatları tekkelerde zikirle beraber okunur. Bunlar olağanüstü metinlerdir. Şeyh Galip bizim edebiyatımızın, klasik edebiyatımızın sonu gibi görünse de aslında belki de modern edebiyatımızın başlangıcı bir şairdir…
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER MAKALELER
