İslam’ı bir dünya medeniyeti olarak ele alan Marshall Hodgson
Amerikalı şarkiyatçı ve dünya tarihçisi Marshall G. S. Hodgson, İslami çalışmalara kavramsal ve metodolojik katkılar yapmış, diğer Batılı tarihçilerin aksine, İslam medeniyetinin altın çağını yaşadığı döneme büyük önem vermişti. İslam'ı hem bir din hem de bir dünya medeniyeti olarak ele alan Hodgson, Batı'nın tüm dünyaya kabul ettirdiği haritalarda oynadığı oyunlara da yer vermiş, Avrupa'yı bu konuda sık sık eleştirmişti. Hodgson'un hayatı, görüşleri ve çalışmalarına dair detayları sizler için derledik.
Önceki Resimler için Tıklayınız
Moğol istilasından 1500'e kadar olan geç orta İslami dönem ise kültür bakımından yeniden doğuş ve yayılma dönemiydi. Bu dönemin sonunda ortaya İslam medeniyetine yeni bir şekil veren Osmanlı, Safevî ve Bâbür İmparatorluklarınca temsil edilen güçlü kültürel-siyasi sentezler çıkmıştı.
Hodgson, bu üç imparatorluk arasındaki benzerliklere dikkat çeken ve onları temel özellikleri açısından modern olarak değerlendiren ilk tarihçilerdendi.
İslam'ı hem bir din hem de bir dünya medeniyeti olarak ele alan Hodgson, doğrudan doğruya İslam'dan bahsettiği konularda "İslam" ve "İslami" kavramlarını kullandı. Kendi metodolojisine ve anlayışına sadık kalabilmek için bazen kelime uydurma yoluna gitmekteydi. Bunlar içinde en önemlisi "İslami" (Islamic) olanla "İslamileşmiş" (Islamicate) olan arasında yaptığı ayırımdı.
Bir dünya medeniyeti olarak İslam'dan söz ederken de "İslamileşmiş" kavramını kullandı. Ona göre İslam medeniyeti, başka medeniyetlerin birikimlerini değerlendirip özümlediği için İslamileşmiş bir medeniyetti. "İslam alemi" kavramı da tarihi olarak farklı kültürel gelenekleri paylaşmış toplumların sosyal bütünlüğünü ifade etmekteydi. Hodgson'ın özellikle The Venture of Islam adlı eserinde başvurduğu İslami/İslamileşmiş ayırımı, bir din ve medeniyet olarak İslam'a nasıl baktığıyla ilgili belirleyici fikirlerden birini teşkil ediyordu.
Hodgson, "İslamileşmiş uygarlık" dediği zaman Müslümanların hâkim olduğu bölgelerde başka kültürlerin de payının olduğu bir uygarlığı kastetmekte, Müslüman yönetimi altında yeşeren, ama aynı zamanda gayrimüslimlerin de içinde bulunduğu sosyal ve kültürel çeşitliliği ifade etmekteydi.
Hodgson öldüğünde eserlerinin önemli bir kısmı basılmamış vaziyetteydi. Özellikle Reuben W. Smith ve diğer öğrencilerinin İslam'ın Serüveni'nin müsveddeleri üzerinde yıllar süren düzenleme çabaları sonunda bu eser gün ışığına çıkarıldı.
Edmund Burke, Hodgson'ın dünya tarihi hakkında yazdıklarının en iyilerini toplayıp Dünya Tarihini Yeniden Düşünmek ismiyle kitap halinde yayımladı.
Kaynak: İslam Ansiklopedisi, "HODGSON, Marshall G. S." maddesi.
