Zamanın tanığı: Osmanlı'daki saat kuleleri

İzmir'in sembolü olan İzmir Saat Kulesi, Osmanlı Padişahı Sultan II. Abdülhamid'in tahta çıkışının 25. yıl dönümü kutlamaları dahilinde 1901 yılında inşa edilmiştir. İzmir Valisi Kıbrıslı Kâmil Paşa, oğlu Bahriye Mirlivası Said Paşa ve Belediye Reisi Eşref Paşa'dan oluşan bir komisyon tarafından yaptırılmıştır. 25 metre yüksekliğinde, dört katlı ve sekizgen planlıdır. Yapıda kullanılan Kuzey Afrika'ya özgü sütun başlıkları, at nalı kemerler ve yapının cephelerinin hiç boşluk bırakılmayacak şekilde doldurulması, kökeni Kuzey Afrika ve Endülüs'teki yapılarda bulunabilecek olan bir mimari anlayışa sahip olduğunu gösteren oryantalist üsluba işaret eder.

Kulenin saati Alman İmparatoru II. Wilhelm tarafından hediye edilmiştir. Mimarlığını İzmirli mimar olan Fransız asıllı Raymond Charles Pere'nin üstlendiği saat kulesinin inşaatında kullanılan yeşil ve kırmızı mozaikler Efes'ten, esas bünyeyi oluşturan taşlar ise Sarayköy'den getirilmiştir.

Pere'nin, Saat Kulesi ile ayni tarihte inşa ettiği ve sultanın 25. yılını simgelemesi sebebiyle 25 musluklu olarak tasarladığı sekizgen havuz ne yazık ki, bünyesinde bulunduğu İzmir Sarı Kışla ile birlikte günümüze ulaşamamıştır.

Hamidiye Saat Kulesi olarak da bilinen kule, İstanbul'un Beşiktaş ilçesi Yıldız semtinde bulunmaktadır. Giriş kapısı üzerinde bulunan tuğradan anlaşıldığı üzere, II. Abdülhamid tarafından 1889-1890 yılları arasında yaptırılmıştır. Köşeleri kırık dört cepheli (sekizgen) olarak inşa edilen saat kulesinin mimarı Sarkis Balyan'dır.

Kulenin ilk katında dört adet yazıt, ikinci katında bir termometre ve barometre, en üst katında ise saat odası bulunur. Saat kulesinin dekoratif çatısı üzerinde bir pusula, zirvesinde ise bir rüzgâr gülü vardır.

İstanbul ilinin Şişli ilçesinde bulunan saat kulesi, II. Abdülhamid'in emriyle 1907 yılında Şişli Etfal Hastanesinin bahçesine yaptırılan saat kulesi Raimondo D'Aronco tarafından tasarlanmıştır. Hastanenin baş mimarı Mahmud Şükrü Bey'in de katkılarıyla F. Pellini tarafından yapılmıştır. Yaklaşık 20 metre yüksekliğindeki kule dikdörtgen planlıdır.

Sultan II. Abdülhamit'in kızı Hatice Sultan, 12 Şubat 1898'de sekiz aylıkken difteriye yakalanır ve ölür. II. Abdülhamit Hatice Sultan'ın hastalığını teşhis eden fakat tedavi fırsatı bulamayan Bahriye Kolağası Dr. İbrahim Bey'in önerisi üzerine, bir hastane yaptırma kararı alır ve 17 Şubat 1898'de çocuk hastanesinin yapılması emrini verir. Haziran 1899'da açılan hastanenin, bahçesine yapılan mescit ve saat kulesi ise 19 Ağustos 1907'de hizmete girmiştir.

Şişli Etfal Hastanesi Saat Kulesi'nin, düz atkılı bir örtüsü ve kiremit kaplı bir çatısı vardır. D'Aronco'nun projesinde mescidin içine yerleştirilmiş olan kule, uygulamada yarım aks dışarı alınmış, böylece daha geniş ve işlevsel bir iç mekân elde edilmiştir. Yine d'Aronco'nun projesinde üstü geniş bir saçakla örtülmüş olan ve mescidi çepeçevre dolaşması ön görülen revaklar, iç mekâna alınmıştır. D'Aronco'nun projesinde revaklı bölüme üç yandan çıkılmaktadır.

Mevcut yapıda ise biri saat kulesine diğeri mescit bölümüne ait olmak üzere iki giriş vardır. D'Aronco'nun eskizlerinde üçgen alınlık içinde gösterilen giriş kapısı, uygulamada üstü sivri kemerli bir çerçeve içindedir. Bu sivri kemer içinde yapıtın inşa kitabesi yer alır.