Osmanlı sokaklarının simgesi; sakalar

Kanuni Sultan Süleyman döneminde İstanbul'a gelen İtalyan seyyah Luigi Bassano'da Osmanlı halkının su dağıtımına verdiği önemden bahseder. Ona göre bazı kimseler büyük masraflar ederek evlerinin yakınlarına borularla getirir, bu sayede insanların hem abdest almalarını hem de susuzluklarını gidermelerini sağlarlardı. Yine, ayakkabıcı, derici vs esnaf da dükkanlarının önüne koydukları su dolu küpler ile yoldan geçenlerinin susuzluklarını gidermelerine yardımcı olurlardı.

Sakalar, savaşlarda da en önemli görevliler arasında sayılırdı. Cephede savaşan Kapıkulu Ocaklarındaki askerlere su taşıyan sakalar, atlarına su dolu kırbaları yükleyerek bu görevi yerine getirdi. Su taşımak savaş sırasında hayati bir görev olduğundan sakalar, özellikle de yaz günleri durup dinlenmeden çalışırlardı.

Sakaların bir diğer önemli görevi yangın çıktığı zaman su taşımak suretiyle yangının söndürülmesine yardım etmekti. Su Nazırı'nın maiyetindeki "Sakalar Ocağı"nda bulunan kişiler bu işle görevlendirilmişti.

Evliya Çelebi 17. yüzyılda İstanbul'da yaklaşık 10.000 çeşme olduğunu söyler. Ünlü seyyaha göre buralardan evlere su taşıyan atlı sakaların sayısı 1.400, yaya olan arka sakaların sayısı ise 8.000 civarında idi.

Sakaların belirli bir kıyafeti yoktu fakat yelekleri birbirine benzerdi. Rutubetten dolayı ciğerlerini üşütmemek için bu deri kırbaları yün ya da deriden yapılmış bir yelek giyerek taşırlardı.

Saka-baba, Osmanlı tarihinde derin izler bırakmış savaşlarda askerlere su dağıtan, savaşın en zor anlarında gazilerin susuzluklarını gideren evliyaya benzetilen kimselere denirdi.

İstanbul'daki Saka Babaların hemen hepsi Fatih Sultan Mehmet döneminde İstanbul'un fethine katılan askerlerden sayılmış, Balat'taki Saka Baba ise sahabeden kabul edilmişti.