Osmanlı saray çalgısı santurun tarihteki serüveni

Yayınlanma Tarihi: 26.12.2019 16:26 Güncelleme Tarihi: 09.05.2022 12:21

Osmanlı sarayında on altıncı yüzyıldan itibaren kullanılmaya başlanan santur, kanuna benzese de bir sehpanın üzerine konularak çalınır. Yirminci yüzyılın başında yapısından kaynaklı zorluk nedeniyle yerini uda bırakmasıyla unutulmasının ardından, sokak müzisyenlerin aracılığıyla yeniden tanınırlığı artan santurun, tarihteki serüvenini derledik.

10/13

Santur nasıl çalınır?

Santur Türkiye'de tokmak veya zahme, İran'da mezrab adıyla anılan ve her iki elin ilk üç parmağıyla tutulan, şekli ülkeden ülkeye değişen ahşap iki çubuğun eşiğe yakın bölgede tellere vurulması suretiyle çalınır. Susturucusu olmayan santurlarda her tel sempatiyle diğer telleri titreştirir.

Bazı icracılar vuruşu yumuşatmak için tokmağın ucuna keçe sarar. Aynı sonuç bazı ülkelerde tellerin üzerine bir bez konarak elde edilir.

11/13

Bugünkü İran santuru 19. yüzyıl Osmanlı santurundan farklıdır. Taban açıları oldukça dar olan modern İran santurunda sol taraftaki hareketli eşiklerin üstünden geçen teller çeliktir ve çelik tellerin hepsi aynı kalınlıktadır.

12/13

Bazı Arapça kaynaklarda santurun Sasaniler döneminde kullanıldığı belirtilirse de Farabi ve İbn Sina'nın musiki eserlerinde santur adı geçmez. Fakat 11. yüzyılda Endülüs'te santur kullanıldığını gösteren belgeler yer alır.

13/13

Santur zamanla Avrupa'da piyanoya doğru gelişim gösterir. İbn Haldun 14. yüzyılda Kuzey Afrika Araplarının santur kullandığını yazar. Çalgı tarihçileri arasında santurun İran kökenli olduğu inancı yaygın olup bu sazın Orta Asya'ya, Hindistan'a ve Uzakdoğu'ya İran'dan gittiği kabul edilir.