İstanbul tarihinde iz bırakmış 10 motif

Orta Asya'ya dayanan Türk sanatının kökeni, Karahoca ve Bezeklik duvar resimlerinde münhani (kelime anlamı eğri) motifi olarak karşımıza çıkar. Sanatımızın ilk örneklerinden sayılan dağlar arasındaki gölde resmedilmiş olan ejderhanın kanatları rumi, sırt çizgisi bulut, karın çizgisini oluşturan desen ise münhanidir. Münhani sırt çizgileri, birbiri üzerine binmiş rumi motifinin andırır.13 ve 14.yüzyıllarada Anadolu'daki uygulamalarda da rumi motifi ile münhani motifinin bir arada kullanıldığı örnekler mevcuttur. Selçuklulardan önce ve Selçuklu el yazmalarında kullanılan münhani motifi Osmanlı'da kullanılmamış, onun yerine geçiş döneminde iri çanaklı motifleri tercih edilmiş ve sonrasında da kullanımından vazgeçilmiştir.

Münhaninin yapımı ve uygulanışı esasına baktığımızda tasavvufi açıdan devinimi sonsuzluğu simgelediğini düşünebiliriz. Bir münhani motifini çizerken dikkat edilecek en mühim noktalardan biri, bitiş çizgisinin başlangıç çizgisi ile birleşecek şekilde son bulmasıdır.

Deseni meydana getiren münhanilerin büyüklükleri de uygun olmalıdır. Çizilen münhani kompozisyonu boyanırken degrade geçiş ile boyanır. Zemin kâğıdı renginden başlayan tonlama, tek renk ile açıktan koyuya doğru devam eder. Gölge katmanları desenin büyüklüğüne sanatçının inisiyatifine göre değişir, azalır veya artar. Dikkat edilecek bir husus da gölge geçişleri arasındaki ölçünün eşit olması gerekliliğidir. Dilim dilim birbiri üzerine binmiş şekilde bir araya getirilen kompozisyonda deseni belirlemek için kontur çekilir.

Konturlanan motif kat kat gölgelendirilerek münhani ortaya çıkarılır ve sır sırta binen bu desenlerde aynı renk motiflere birer atlamalı uygulanarak daha zengin bir görüntü, çok renkle tek renk etkisi ve kompozisyonda renkle hareket eder. Münhani motifi, kendi içinde oluşan kompozisyonu ile rozet tarzında kullanılabildiği gibi bordür motifi olarak da işlenmiştir.