Her devirde tek adam

Cemal Kutay'ın Mustafa Kemal'i anlattığı "Üç Devirde Bir Adam" kitabıyla Şevket Süreyya Aydemir'in kaleminden çıkma "Tek Adam" kitabını birleştirdiğimizde karşımıza üç devirde tek adam çıkar. Elbette bu tür başlıklar abartılıdır. Sonraki nesillerde bir nevi pereştişe ve ululamaya neden olur. Şahısları İnsanlık vasfından çıkarır ve onlara efsane vasfı yükler.

Sair Hallak adında Suriyeli bir araştırmacı bulunuyor. Selefi meşrep duruşuyla tanınır. İbni Teymiye hayranıdır. Onun üzerine isim tanımaz! Hatta kimileri onun İbni Teymiye'yi bütün devirlerde tek adam konumuna yerleştirdiğini söyler. Halbuki ne İslam'ı ne de bütün devirlerin mahsulatını veya verimini tek adama indirgemek doğru olur. Yeni dönemlerde bir İbni Teymiye modası belirdi. Cumhur-u ulemaya muhalif görüşleri olan İbni Teymiye geç keşfedildi ve gecikmeli devirlerde kimilerinin meftuniyeti nedeniyle öne çıktı.

İbni Teymiye'nin tek başına İslam'ı temsil makamına koymak tehlikeli bir çığırdır.

İkincisi, bütün devirleri dürerek onda tek adam haline getirmek de son derece mübalağalıdır. Son devirlerde bazı hususlarda abartı hakim olmuştur. Bunlardan birisi siyasettir. Önceki devirlerde siyasi alan tefrite konu olmuştur. Sonraki devirlerde ise ifrata ve abartıya kaçılmıştır. Din namına veya davet namına siyaset öne geçirilmiştir. Bu da bazı kesimlerde aksü'l amel meydana getirmiştir. Bugünlerde hastanede tedavi altında bulunan Raşid Gannuşi'nin Nahda'nın onuncu kurultayında dini sahiplerine bırakarak sadece siyasi ayak üzerinde yürüme kararı alması buna dair en çarpıcı tutumlardan birisidir. Dini veya temsili alanından çekilme, siyasi alanla yoluna devam etme kararı almıştır. Kararı isabetli mi, değil mi, tartışılır. Halbuki tam da burada Muhammed Mehdi Akif'in sözleri akla geliyor. Demişti ki: Bu saatten sonra tarzımızı ve yolumuzu değiştirsek; bütün iddialarımızdan vazgeçsek bile muhataplarımızın gözünde yerimiz değişmeyecektir. Sadece cenaze levazımatçılığı yapsak bile rejimler katında imajımız değişmeyecektir. Halbuki Mısır İhvan'ından Abdussettar Milici gibiler davet ve tebliğ rüknü yerine siyasi ayağın ve rüknün bırakılmasını tavsiye etmişlerdi. Ayrıca bu ne kadar gerçekçi veya verimli olurdu o da başka bir tartışma konusudur. Galiba düğme baştan yanlış iliklenmiş. Kördüğüm olmuş. Kısaca siyasi alanda bir abartıya kaçılmıştır.

Faslı ulemadan merhum Ferid el Ensari siyasi abartıyla alakalı bir eser kaleme almıştır: Tebliğ Bildirisi ve Siyasi Alanı Genişletme Fenomeni (İslami Tebliğ Hakkında Kur'an Temelli Bir Bildiriye Doğru). Bu eserinde Ferid el Ensari Ahmet Rysuni ve arkadaşlarının siyasi mesleğini eleştirmiştir. Nitekim Raysuni ve Sadattin Osmani iktidarda iken itibarlarını kaybetmişlerdir. Siyasi ayağın başı Sadettin Osmani başbakan iken dini ayağın başı Ahmet Raysuni de Dünya Alimler Birliği'nin başında iken gürültülü bir biçimde konumlarını kaybetmişlerdir.

Abartılı alanlardan birisi de İbni Teymiye'nin İslami asırların başbuğu yapılmasıdır. Bu mesele bizzat Raşid Gannuşi tarafından da eleştirilmiştir. Sadettin Osmani'nin, el Müşareketü's Siyasiye Fi Fıkhı Şeyhülislam İbni Teymiye(İbni Teymiye'nin Anlayışında Siyasi Katılım/Ortaklık) kitabının mukaddimesinde Gannuşi İbni Teymiye konusundaki abartılara dikkat çekmiştir. Her alanda İbni Teymiye dolgusu yapılmaktadır.

Sonuç olarak; Sair Hallak'ın yaklaşımı ilmi bir ruhtan uzak propaganda türüne girmektedir. İbni Teymiye konusunda ifrat ve tefrit hali devam etmektedir. Mısırlı Muhammed Gazali, üç talak meselesinde olduğu gibi onun cumhur-u ulemaya muhalif bazı görüşlerini makbul saymıştır. Bazı alanlarda faydalı tarafları olsa da abartıdan arındırılmalıdır.

İndirgenerek Vehhabiliğin referans ismi yapılmış ve sayılmıştır.

İtidal eslem yoldur.

Mustafa Özcan