Mücmelden mufassala, imandan amele yolculuk
İnsanlar ve toplumlar, sürekli "yolculuk" hali içindeler. Bugünden yarına, şimdiki zamandan gelecek zamana, dünyadan ahirete ulaşmanın peşindeler.
Yolun da yolculuğun da kendine has özellikleri var. Bilenler kolay ilerleyip menzile varıyor; bilmeyenler yoldan çıkıp bataklığa saplanıyor, uçurumdan yuvarlanıyor, kurda kuşa yem oluyorlar.
Sahil-i selamete varmanın, huzur-güven ikliminde kalmanın, kötülerden-kötülüklerden korunup iyileri-iyilikleri bulmanın olmazsa olmaz şartı; bilerek, farkında olarak ve gereken tedbirleri alarak yürümektir. Kademeli olarak "mücmelden mufassala, imandan amele" yönelmektir.
Sözlüklerde, ansiklopedilerde; kısaltılmış, özetlenmiş, ayrıntıları verilmemiş söze "mücmel" deniyor. Ayrıntıları verildiği, parçaları-bölümleri belirtildiği, uzun uzadıya açıklanıp izah edildiği zaman ise "mufassal" oluyor.
Alem yahut evren mücmeldir; "Allah'ın dışındaki her şey" demektir. İçindeki güneş sistemlerine, gezegenlere indirgediğimizde mufassal hale gelir.
Dünya mücmeldir, onu meydana getiren unsurlar mufassaldır. Topraktan, havadan, sudan, güneşten oluşur ve içinde insanlar, hayvanlar, bitkiler, diğer canlılar-cansızlar vardır.
Soluduğumuz hava mücmeldir. İçindeki faydalı gazların ve kirletildiğinde zarar veren mikro organizmaların detaylarına indiğimizde mufassal hale gelir.
İçtiğimiz su mücmeldir, genel anlamda damlacıklardan oluşur. İçindeki gazları, mineralleri, elementleri, kirlenme sonucu karışan zararlı unsurları incelediğimizde mufassal olur.
Ekinleri ektiğimiz, meyveleri diktiğimiz, üstüne binalar yaptığımız toprak mücmeldir. Detaylı bir inceleme yapıp içindeki havayı, suyu, organik ve inorganik maddeleri farkettiğimizde mufassal hele gelir.
Güneş mücmeldir, dünyayı ısıtır ve aydınlatır. Mufassal incelemede görülür ki içinde başta hidrojen ve helyum olmak üzere çok sıcak gazlar vardır.
En güzel şekilde yaratılan, üstün vasıflarla donatılan insan mücmeldir; akıl, ruh, beden boyutlarına indirgendiğinde mufassal hale gelir. Hücrelerden, dokulardan, organlardan oluşan bir organizma olduğunun görülmesi, bilinmesi gerekir.
Yakından baktığımızda bir fertte binlerce fıtrat detayı olduğunu görürüz. İç içe geçmiş muazzam dengeye ve düzene hayran kalır, alemin küçültülmüş özeti olduğunun farkına varırız
Aile kurumu da kavramı da mücmeldir; anne, baba ve çocuklardan oluşan sosyal yapı mufassaldır. Her birinin hem kendine has özellikleri, hem birbirleriyle irtibatları vardır.
Toplum ağacının tohumu da toprağı da odur. Taşlar birleşip duvarları, duvarlar birleşip kaleleri oluşturur.
Devlet mücmeldir; bağlı kurumlara, birimlere indirgendiğinde mufassal hale gelir. Sosyal, kültürel, siyasal, ekonomik, askeri, diplomatik, bilimsel, teknolojik yapıların tamamını içine alır.
Alemlerin ve içindekilerin rabbi olan Allah mücmeldir, O'nun sıfatlarını anlatan Esma-i Hüsna (en güzel isimler) mufassaldır. Her biri bir ilahi vasfı temsil eder ve anlatır.
Hz. Muhammed'in Allah'tan getirip insanlara tebliğ ettiği iman ve inanç esaslarının tamamını genel olarak, topluca, ayrıntıya girmeden kabul etmeye "mücmel iman" denir. Veciz bir şekilde, Kelime-i Tevhid ve Kelime-i Şehadet sözleri ile ifade edilir.
Aynı iman ve inanç esasları teker teker, ayrıntılı bir şekilde öğrenilerek kabul edildiğinde "mufassal iman" olur. Müslümanca yaşamanın gerektirdiği tüm detayları içine alır.
Mücmel olan şeyler "tohum" yahut "çekirdek" gibidir. Mufassal olan şeyler ise; tohumun başağa, çekirdeğin ağaca dönüşmüş halidir.
Verdiğimiz ve verebileceğimiz nice örnekten anlaşılan o ki; hemen her şey, mücmel bütün ile mufassal parçalardan meydana geliyor. Genelden özele, bütünden parçaya, mücmelden mufassala doğru giden yolculuğun sonunda oluşan bilinçli kabule; İslam dininde "tahkiki iman" deniyor.
Dil ile "ikrar", kalp ile "tasdik" ediyoruz. "Hayatım ve ölümüm, alemlerin rabbi olan Allah içindir" diyor; "O'ndan geldiğimizi ve O'na döneceğimizi" söylüyoruz.
Arkasından, "imandan amele yolculuk" başlıyor. İnsan, "inandığı gibi yaşama" bilgisi ve bilinci ile hareket etme erdemine ulaşıyor.
Söylemi ile eylemi birbirine uygun olmayanlar, halk dilinde "iki yüzlü" diye tanımlanıyorlar. İlmi ile amel etmeyenler ise; din dilinde "sırtında kitap yüklü eşek" benzetmesi ile anılıyorlar.
İnsana yakışan, önce hak ve hakikat bilgisinin peşine düşmek. Sonra; ilmini imana, imanını amele, amelini tavra dönüştürmek.
Bunun için bilgi kaynaklarının sağlam ve güvenilir olması gerekir. Duygularımıza, düşüncelerimize, davranışlarımıza yön veren kişilerin, kurumların, kaynakların "sahte" olanı ile "sahih" olanı ayırt edilmelidir.
Bütün bunları bildiğimiz, anladığımız, kavradığımız ölçüde bizim için var edilen aleme ve içindekilere uyum sağlarız. Fıtrat çizgisi üzerinde olduğumuz, helal dairesi içinde kaldığımız oranda huzur ve güven içinde yaşarız.
Dün olduğu gibi bugün de yarın da dünyanın ve insanlık aleminin temel sorunu budur. Mücmeli bilenler, mufassalı bulanlar, imanı amele dönüştürme yolunda olanlar felaha erer ve kurtulur.
Zekeriya Erdim
Ancak alıntılanan köşe yazısı/haberin bir bölümü, alıntılanan habere aktif link verilerek kullanılabilir. Ayrıntılar için lütfen tıklayın.