VAV TV CANLI YAYIN
Mehmet Emin Ay

“Kendini Beğenme”nin Kur’an-ı Kerim’deki Örnekleri

19 Kasım 2026

Kalbin hastalıklarından biri ve en başta geleninin, kişinin kendisini beğenmesi olduğunu ve bu hastalığın farkına varmasının çoğu zaman insan için mümkün olmadığını ve bu sebeple tedavisi için teşebbüste de bulunmadığını bir kez daha hatırlamış olalım.

Kalbe arız olan ilk ve temel hastalık; diğer birçok "kötü" duygu, düşünce ve özelliğe kaynaklık eden "kendini beğenmek", Kur'an ve hadislerde verilen bilgilere konu olan ve son derece önemsenmesi gereken bir sapma, bir haddi aşma eylemidir aynı zamanda…

Kur'an-ı Kerim, insanlık tarihiyle ortak bir geçmişe sahip olan bu duygunun, şeytanda nasıl tezahür ettiğini bize birkaç defa farklı ayetler aracılığıyla anlatır… Allah Teâlâ, âdeta bu duygu ve düşüncenin; insanda yerleşik hâle gelebilecek bu özellik ve hastalığın, onu zehirlemeden ve diğer manevi hastalıklara sebep teşkil etmeden farkına varmasını ve bundan kurtulmasını istemekte ve bu konuda insanoğluna rehberlik etmektedir. Bu rehberlik serüveninde, başta İblis olmak üzere; Nemrut, Firavun ve Karun gibilerin düşüncelerinde ve eylemlerinde; sahip oldukları ilim, hükümdarlık ve servet gibi varlıkların, onların kendilerini beğenmelerinde nasıl rol oynadığını tespit ve bilgilendirmeler de vardır. Bu yönüyle Kur'an-ı Kerim, insanın nasıl bir büyük tehlikeyle içli dışlı olduğunu hatırlatan en önemli kaynaktır diyebiliriz. Geliniz, bu bağlamda ayetlerin hangi bilgileri verdiğine bakalım…

Kur'an-ı Kerim'de "kendini beğenmek"

Kadim bilgiler arasında şeytana atfedilen bir söz vardır. Denilir ki şeytan, "En çok sevdiğim huyum, kibirdir!" derken, kendini beğenen ve kendindeki kibri bile seven biri olduğunu ortaya koymuştur… Dikkat edilirse, gerçekte bilgi ve ibadet yönüyle üstün meziyetler taşıyan İblis, bununla birlikte kendini beğenme ve bu hususta onu haklı çıkaracak mantıkî gerekçeler bulma hususunda da maharetlidir. Allah Teâlâ'nın, Hz. Âdem'e saygı göstermeleri emrine melekler uyarken o, "kendisinin daha üstün olduğunu" öne sürerek (Sâd, 76) emre itaat etmemiş ve bu kararını, yaratılışına kaynak teşkil eden "dumansız ve alevsiz ateşin, topraktan daha kaliteli bir hammadde olduğunu" ifade ederek gerekçelendirmişti. İblis gibi bilgi ve ibadet ikilisine birlikte sahip olan bir varlığın, kendini beğenmesinin, Hz. Âdem'den üstün görmesine yol açması ve emre itaatsizlik hususunda başrolü oynaması son derece manidardır. Onu "şeytan" kılacak ve böylesi bir tutum ve davranışa sevk edecek bu karara sahip olması insanlık tarihi için önemli bir hadisedir. Zira bilgi sahibi ve ibadet ehli olarak bilinen İblis, kendini beğendiği için Hz. Âdem'i küçümsemiş; kendini beğendiği için ona saygıyı reddetmiş; kendini beğendiği için yaptığı itirazı bir hata ve isyan olarak görmemiş; ve kendini beğendiği için Allah'tan af dilemeyi düşünmemiş ve istememiştir… İslam âlimleri der ki, İblis de Hz. Âdem de birer hata işlediler… Hz. Âdem ve eşi hatalarını kabullenip Allah'tan af dilediler ve affedilmiş kullar oldular. Fakat İblis, hatasında ısrar etti ve kendini beğenen biri olduğu için bunu kendisine atfedilecek bir hata olarak görmedi; kendisini beğendiği için, Allah'tan affını dileme tevazuunu gerçekleştiremedi. Böylece İblis, tüm kötülüklerin, şenaatlerin kaynağı "şeytan" oldu… Denilebilir ki, İblis'i şeytan haline dönüştüren, ondaki işte bu temel kötülük kaynağı olan "kendini beğenme"dir ve bu özellik din, dil, ırk ve sair farklılıkları ortadan kaldıracak bir genel nitelik olarak her insanda vardır; farkına varılmalıdır ve kontrol altına alınmalıdır. Bilgili bir mümini ve Müslümanı "âlim" haline getiren şey, onun, sahip olduğu bilgileri salih ameller olarak hayatına aktarması ve nefsinin derinliklerinde gizlenmiş olan "kendini beğenme" duygusunun şerrinden korunmuş olmasıdır. Eğer bilgi amele dönüşmüyorsa ve eğer davranışlarına "Allah'a kulluk şuuru" olan takva değil, "kendini beğenmek" duygusu yön veriyorsa o kişi için "İslam âlimi" vasfının kullanılamayacağında hemfikirdir, İslam büyükleri… Zira karşımızda en net ifadelerle, ayetlerde düşüncesi, niyeti ve gerekçesi ortaya konularak akıbeti belirlenen bir bilgi-ibadet sahibi İblis örneği vardır, vesselâm…

Kur'an-ı Kerim'in kendilerinden farklı ayetlerde birkaç kez bahsettiği diğer şahsiyetler Nemrut, Firavun ve Karun'dur… Üçünün de ortak paydası, kendini beğenmek özelliğine sahip olmalarıdır…

Hz. İbrahim (a.s.), Nemrud'un karşısına çıkıp onu imana davet ederken "Rabbim yaratan ve canı alacak olandır." ifadesiyle Allah Teâlâ'nın vasıflarından bahsetmişti. Nemrut da hükümdarlık vasfına dayanarak iki kişiyi huzuruna çağırtmış, birini öldürtmüş diğerini salıvermiş ve "İşte ben de yaşatır ve öldürürüm." deyivermişti… (Bakara, 258)

Hz. Musa'nın (a.s.) tebliğine muhatap olan Firavun da kendisinde birtakım üstünlük özellikleri olduğuna inanmış, Nil Nehri'ni kendisinin akıttığına kanaat getirmiş ve "Sizin yüce Tanrınız benim!" demişti… (Nâziât, 24)

Karun ise, önceleri Tevrat'ı en iyi bilen ve insanlara Tevrat'tan bölümler okuyarak bilgilerini onlarla paylaşan biriyken, sonradan öğrendiği simya ilmiyle bakırı altına döndürmeyi başarmış ama elde ettiği servet onu yoldan çıkarmıştır. Sonunda sadece kendini beğenen ve kendini düşünen bir servet sahibi olarak hazineleriyle birlikte meskeni altı üstüne getirilmiştir. (Kasas, 77 vd.)

Kur'an-ı Kerim, bazı kimselerin ortak özelliklerinin birtakım heva ve heves sahipleri olduklarından da bahseder bizlere… Onların bu heva ve heveslerinin motivasyon kaynağı ise her zaman aynıdır: Kendini beğenmek; ve kendini, her şeyin en değerlisine lâyık görmek…

Câsiye Suresinin 23. ayeti işte tam da bu konuya işaret etmektedir:

"Arzularını tanrı yerine koyan, Allah'ın -bilgi sahibi olmasına rağmen (sapmayı tercih ettiği için)- saptırdığı, kulağını ve kalbini mühürlediği, gözüne de perde çektiği kimseyi bir tasavvur et! Allah'tan sonra onu kim yola getirecek? Düşünmüyor musunuz?"

Ayetin tefsirindeki bilgiler son derece önemlidir. Ayetteki, "bilgi sahibi olmasına rağmen" kaydı, hayatını dinî kayıt ve sınırların dışında yaşayan; Allah'ın rızasına değil, nefsinin arzusuna uyan birçok kimsenin yaptıklarını, Allah'ın rızasına aykırı olduğunu bile bile yaptıklarını ifade etmektedir. Doğruyu ve iyiyi bilmek, ona uygun davranmak için yeterli olmamakta, sağlam bir imana ve uygun eğitime ihtiyaç bulunmaktadır. Bu imandan ve eğitimden yoksun bulunan, zevklerine saplanıp gününü gün eden kimseleri yola getirmek zordur. Ayet bu zorluğa işaret etmekte, ancak kapıyı da açık tutmaktadır. Kul eğer ister ve yönelirse, geçmişte ne yapmış olursa olsun Allah onu bağışlar ve doğru yola iletir. (Bkz. Kur'an Yolu Tefsiri, 5, 19-20)

Kendini beğenmenin ne kadar önemli bir konu olduğu; kişinin bilgisinin ve ibadetinin, bu duygunun şerrinden kurtulmak için yeterli olmadığı ancak farkındalık şuuruyla ve bir manevi terbiye ile bu duygunun zararlı ve zehirli tesirlerinden korunulabileceği gerçeği, ayetlerden edinebileceğimiz net bilgilerdir. Kur'an-ı Kerim bize bir mümin olarak "kendini beğenme" hastalığına yakalanmadan bir "güzel kul" olunabileceğinin örneklerini de vermektedir. İnşallah, gelecek yazıda bunları ele almak üzere sağlık ve esenlikler dileğiyle…

Mehmet Emin Ay

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu'na aittir. Kaynak gösterilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz.
Ancak alıntılanan köşe yazısı/haberin bir bölümü, alıntılanan habere aktif link verilerek kullanılabilir. Ayrıntılar için lütfen tıklayın.
X
Sitelerimizde reklam ve pazarlama faaliyetlerinin yürütülmesi amaçları ile çerezler kullanılmaktadır.

Bu çerezler, kullanıcıların tarayıcı ve cihazlarını tanımlayarak çalışır.

İnternet sitemizin düzgün çalışması, kişiselleştirilmiş reklam deneyimi, internet sitemizi optimize edebilmemiz, ziyaret tercihlerinizi hatırlayabilmemiz için veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız.

Bu çerezlere izin vermeniz halinde sizlere özel kişiselleştirilmiş reklamlar sunabilir, sayfalarımızda sizlere daha iyi reklam deneyimi yaşatabiliriz. Bunu yaparken amacımızın size daha iyi reklam bir deneyimi sunmak olduğunu ve sizlere en iyi içerikleri sunabilmek adına elimizden gelen çabayı gösterdiğimizi ve bu noktada, reklamların maliyetlerimizi karşılamak noktasında tek gelir kalemimiz olduğunu sizlere hatırlatmak isteriz.